Mantra 6
Sukta 1.13
Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.13)
Devata: Dvāraḥ (Divine Doors)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
वि श्रयन्तामृतावृधो द्वारो देवीरसश्चतः । अद्या नूनं च यष्टवे ॥
Samhita Patha (IAST)
वि श्र॑यन्तामृता॒वृधो॒ द्वारो॑ दे॒वीर॑स॒श्चत॑: । अ॒द्या नू॒नं च॒ यष्ट॑वे ॥
Transliteration
ví śrayantām ṛtāvṛ́dho dvā́ro devī́r asaścátaḥ | adyā́ nū́naṃ ca yáṣṭave ||
Translation
Let the divine doors, increasers of the Right, open wide—unfailing—today and now for the act of offering: that the passage to the higher world be made clear.
Padapatha (Word Analysis)
वि । श्र॒य॒न्ता॒म् । ऋ॒त॒ऽवृधः॑ । द्वारः॑ । दे॒वीः । अ॒स॒श्चतः॑ । अ॒द्य । नू॒नम् । च॒ । यष्ट॑वे ॥वि । श्रयन्ताम् । ऋतवृधः । द्वारः । देवीः । असश्चतः । अद्य । नूनम् । च । यष्टवे ॥vi | śrayantām | ṛta-vṛdhaḥ | dvāraḥ | devīḥ | asaścataḥ | adya | nūnam | ca | yaṣṭave
Word by Word
विapart, forth (as a preverb)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
श्रयन्ताम्let them resort/lean/come to
श्रयन्ताम्:
—
TypeVerb
Root√श्रि (श्रयति)
ऋतावृधःincreasing (prospering) through ṛta; upholders of cosmic order
ऋतावृधः:
Kartā (श्रयन्ताम्)
TypeAdjective
Rootऋतावृध (ऋत + √वृध ‘to grow/increase’)
द्वारःdoors, gates
द्वारः:
Kartā (श्रयन्ताम्) (सम्बन्धः: ऋतावृधः) अथवा विशेष्य
TypeNoun
Rootद्वार (द्वार्/द्वारम्)
देवीःdivine (goddess-like)
देवीः:
Kartā (श्रयन्ताम्) (द्वारः इत्यस्य विशेषणभावः—वैदिके लिङ्गव्यत्ययः) अथवा विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदेवी (देव + ङीप्)
असश्चतःnot clinging (unhindered), unimpeded
असश्चतः:
Kartā (श्रयन्ताम्) (द्वारः/देवीः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअसश्चत् (नञ् + सश्चत्, √सच् ‘to accompany/cleave to’)
अद्यtoday
अद्य:
Adhikaraṇa (काल) (यष्टवे) अथवा (श्रयन्ताम्)
TypeIndeclinable
Rootअद्य
नूनम्now, indeed
नूनम्:
—
TypeIndeclinable
Rootनूनम्
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
यष्टवेto worship, to sacrifice
यष्टवे:
प्रयोजन/उद्देश्य (श्रयन्ताम्—‘यष्टवे’ हेतु)
TypeVerb
Root√यज् (यष्टुम्) → यष्टवे