Mantra 4
Sukta 1.13
Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.13)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने सुखतमे रथे देवाँ ईळित आ वह । असि होता मनुर्हितः ॥
Samhita Patha (IAST)
अग्ने॑ सु॒खत॑मे॒ रथे॑ दे॒वाँ ई॑ळि॒त आ व॑ह । असि॒ होता॒ मनु॑र्हितः ॥
Transliteration
agné sukhátame ráthe devā́ṃ īḷitá ā́ vaha | ási hóta mā́nurhitaḥ ||
Translation
O Agni, on the most blissful chariot, bring the gods—thou who art adored; thou art the Hotar set in place by Manu, the will that institutes the human order of the sacrifice.
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने॑ । सु॒खऽत॑मे । रथे॑ । दे॒वान् । इ॒ळि॒तः । आ । व॒ह॒ । असि॑ । होता॑ । मनुः॑ऽहितः ॥अग्ने । सुखतमे । रथे । देवान् । इळितः । आ । वह । असि । होता । मनुःहितः ॥agne | sukha-tame | rathe | devān | iḷitaḥ | ā | vaha | asi | hotā | manuḥ-hitaḥ
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
सुखतमेmost pleasant / most kindly
सुखतमे:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootसुख- (प्रातिपदिक) + -तम (तमत् प्रत्यय)
रथेon/in the chariot
रथे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
ईळितःpraised / invoked
ईळितः:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple (Adjective)
Rootईळ्/ईड् (स्तुतौ) → ईळित- (कृदन्त; क्त)
आhither, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वहcarry / bring
वह:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (प्रापणे/वहने)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (भू-सत्तायाम्)
होताthe Hotṛ-priest / invoker
होता:
कर्तृ (विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यजने’ से)
मनुर्हितःappointed by Manu / established by the (forefather) Manu
मनुर्हितः:
कर्तृ-विशेषण
TypeCompound (Noun+Participle)
Rootमनु- (प्रातिपदिक) + हित- (कृदन्त; क्त; √धा/√हि ‘स्थापने/निधाने’ → ‘हित’ = स्थापित/नियुक्त)