Mantra 6
Sukta 1.126
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa
Devata: Dānastuti (personal/tribal gift episode; Yādurī among Yāśus)
Chandas: Jagatī/Gāyatrī-like shorter meter segment (uncertain; this verse is metrically distinct within the hymn)
Samhita Patha (Devanagari)
आगधिता परिगधिता या कशीकेव जङ्गहे । ददाति मह्यं यादुरी याशूनां भोज्या शता ॥
Samhita Patha (IAST)
आग॑धिता॒ परि॑गधिता॒ या क॑शी॒केव॒ जङ्ग॑हे । ददा॑ति॒ मह्यं॒ यादु॑री॒ याशू॑नां भो॒ज्या॑ श॒ता ॥
Transliteration
ā́gadhitā párigadhitā yā kaśīkéva jáṅgahe | dádāti máhyaṃ yā́durī yāśū́nāṃ bhojyā́ śatā́ ||
Translation
Bound fast and bound all around, she who moves like a dancer’s swift step—Yādurī gives to me: among the Yāśus, a hundred enjoyments, a hundred nourishing shares.
Padapatha (Word Analysis)
आऽग॑धिता । परि॑ऽगधिता । या । क॒शी॒काऽइ॑व । जङ्ग॑हे । ददा॑ति । मह्य॑म् । यादु॑री । याशू॑नाम् । भो॒ज्या॑ । श॒ता ॥आगधिता । परिगधिता । या । कशीकाइव । जङ्गहे । ददाति । मह्यम् । यादुरी । याशूनाम् । भोज्या । शता ॥āgadhitā | pari-gadhitā | yā | kaśīkāiva | jaṅgahe | dadāti | mahyam | yādurī | yāśūnām | bhojyā | śatā
Word by Word
आगधिताbound/fastened (as a woman)
आगधिता:
विशेषणम् (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धे)
TypeAdjective (f.)
Rootआ-गधि (prātipadika; from √गध्/गन्ध् ‘to bind/fasten’, Vedic)
परिगधिताbound all around; tightly bound
परिगधिता:
विशेषणम् (पूर्वपदस्य पुनर्विशेषणम्)
TypeAdjective (f.)
Rootपरि-गधि (prātipadika; from √गध्/गन्ध्, Vedic)
याwho (she who)
या:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (relative pronoun)
कशीकाa Kāśī-woman; Kāśikā
कशीका:
विशेषणम् (या इत्यस्य)
TypeNoun (proper/ethnic) used adjectivally
Rootकशीकā (prātipadika; ‘woman of Kāśī / Kāśikā’, Vedic ethnonym/demonym)
इवlike; as
इव:
उपमान-सम्बन्धः
TypeIndeclinable
Rootइव
जङ्गहेshe moves/strides about
जङ्गहे:
क्रिया (कर्तृ-क्रिया)
TypeVerb
Root√जङ्घ्/जङ्ग् (Vedic; ‘to go/stride, move about’; reduplicated present)
ददाति(she) gives
ददाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√दा (दाने)
मह्यम्to me
मह्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअहम् (asmad-pronoun)
यादुरीthe sorceress / the Yādūrī
यादुरी:
कर्तृ/विशेष्य-सम्बन्धः (ददाति इत्यस्य कर्तृवाचक-सम्बन्धे)
TypeNoun (f.)
Rootयादुरी (prātipadika; Vedic, ‘sorcery/witchcraft’ or ‘Yādavī/witch-like woman’ depending on tradition)
याwho
या:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (relative pronoun)
अशूनाम्of the swift ones / of the horses
अशूनाम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of …’)
TypeNoun (m.)
Rootअशु (prātipadika; ‘swift’, also ‘horse’ in Vedic usage)
भोज्याto be enjoyed/partaken; enjoyable
भोज्या:
विशेषणम् (या इत्यस्य)
TypeAdjective (f.)
Rootभोज्य (from √भुज् ‘to enjoy/partake’; kṛdanta used as adjective)
शताhundreds
शता:
कर्म/परिमाण (ददाति इत्यस्य दान-वस्तु-परिमाणम्)
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (numeral)