HomeRig VedaMandala 1Sukta 125Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.125

Rishi: Attribution varies by Anukramaṇī for RV 1.125
Devata: Indra (explicit), with prātaritṛ as functional power of dawn-giving
Chandas: Triṣṭubh (probable)

सुगुरसत्सुहिरण्यः स्वश्वो बृहदस्मै वय इन्द्रो दधाति । यस्त्वायन्तं वसुना प्रातरित्वो मुक्षीजयेव पदिमुत्सिनाति ॥

सु॒गुर॑सत्सुहिर॒ण्यः स्वश्वो॑ बृ॒हद॑स्मै॒ वय॒ इन्द्रो॑ दधाति । यस्त्वा॒यन्तं॒ वसु॑ना प्रातरित्वो मु॒क्षीज॑येव॒ पदि॑मुत्सि॒नाति॑ ॥

su-gúr asat su-hiraṇyáḥ sváśvo bṛhád asmai váya índro dadhāti | yás tvāyántaṃ vásunā prātaritvo múkṣījayéva pádim ut-sinā́ti ||

He becomes rich in cattle, in gold, in horses; Indra sets for him a vast field of increase. Whoever, O bringer-at-dawn, meets you with substance and breaks open the ‘footing’ like one winning release, he clears the path of progress.

सु॒ऽगुः । अ॒स॒त् । सु॒ऽहि॒र॒ण्यः । सु॒ऽअश्वः॑ । बृ॒हत् । अ॒स्मै॒ । वयः॑ । इन्द्रः॑ । द॒धा॒ति॒ । यः । त्वा॒ । आ॒ऽयन्त॑म् । वसु॑ना । प्रा॒तः॒ऽइ॒त्वः॒ । मु॒क्षीज॑याऽइव । पदि॑म् । उ॒त्ऽसि॒नाति॑ ॥सुगुः । असत् । सुहिरण्यः । सुअश्वः । बृहत् । अस्मै । वयः । इन्द्रः । दधाति । यः । त्वा । आयन्तम् । वसुना । प्रातःइत्वः । मुक्षीजयाइव । पदिम् । उत्सिनाति ॥su-guḥ | asat | su-hiraṇyaḥ | su-aśvaḥ | bṛhat | asmai | vayaḥ | indraḥ | dadhāti | yaḥ | tvā | āyantam | vasunā | prātaḥ-itvaḥ | mukṣījayāiva | padim | ut-sināti

सु-गुरःvery weighty/important
सु-गुरः:
Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
सत्being, true, existent
सत्:
Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective/Noun
Rootसत् (< √अस् ‘to be’) (प्रातिपदिक)
सु-हिरण्यःrich in gold, golden
सु-हिरण्यः:
Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
स्व-अश्वःhaving good horses
स्व-अश्वः:
Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
बृहत्great, abundant
बृहत्:
Karma (वयः-रूप कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअयम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयःvital strength, vigor (life-force)
वयः:
Karma
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दधातिbestows, gives
दधाति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (दधाति) ‘to place, bestow’
यःwho
यः:
Kartā (उत्सिनाति-क्रियायाः)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आ-यन्तम्coming, approaching
आ-यन्तम्:
Karma (त्वा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√या ‘to go’ (आ + शतृ/वर्तमान कृदन्त)
वसुनाwith wealth, by means of riches
वसुना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
प्रातःin the morning
प्रातः:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातः (अव्यय)
ऋत्वःof the season; at the proper time
ऋत्वः:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध/निर्देशः: ‘ऋतौ/ऋत्वः’—ऋतु-सम्बन्धेन)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
मुक्षी-जये-इवlike a ‘mukṣījaya’ (a kind of racer/contestant), as if
मुक्षी-जये-इव:
Kartā (उपमान-रूपेण यः इत्यस्य)
TypeNoun + Indeclinable
Rootमुक्षीजय (प्रातिपदिक) + इव
पदम्footstep, track, place
पदम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
उत्-सिनातिcuts off, strikes away
उत्-सिनाति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√सि/√सिन (सिनाति) ‘to strike off, cut away’ + उत्