HomeRig VedaMandala 1Sukta 122Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.122

Devata: Uṣas–Naktā (Dawn and Night)

पत्नीव पूर्वहूतिं वावृधध्या उषासानक्ता पुरुधा विदाने । स्तरीर्नात्कं व्युतं वसाना सूर्यस्य श्रिया सुदृशी हिरण्यैः ॥

पत्नी॑व पू॒र्वहू॑तिं वावृ॒धध्या॑ उ॒षासा॒नक्ता॑ पुरु॒धा विदा॑ने । स्त॒रीर्नात्कं॒ व्यु॑तं॒ वसा॑ना॒ सूर्य॑स्य श्रि॒या सु॒दृशी॒ हिर॑ण्यैः ॥

patnī́va pūrváhūtiṁ vāvṛdhádhyai uṣásā́naktā purudhā́ vidā́ne | starī́r nā́tkaṁ vyùtaṁ vásānā sū́ryasya śriyā́ sudṛ́śī híraṇyaiḥ ||

Like a wife who enlarges the first-called delight, Dawn and Night, knowing in many ways, grow the ancient invocation. Wearing the wide-spread robe, beautiful to behold with the splendour of the Sun, they shine with golden forms—opening for us the ordered alternation that educates the soul.

पत्नी॑ऽइव । पू॒र्वऽहू॑तिम् । व॒वृ॒धध्यै॑ । उ॒षसा॒नक्ता॑ । पु॒रु॒धा । विदा॑ने॒ इति॑ । स्त॒रीः । न । अत्क॑म् । विऽउ॑तम् । वसा॑ना । सूर्य॑स्य । श्रि॒या । सु॒ऽदृशी॑ । हिर॑ण्यैः ॥पत्नीइव । पूर्वहूतिम् । ववृधध्यै । उषसानक्ता । पुरुधा । विदाने इति । स्तरीः । न । अत्कम् । विउतम् । वसाना । सूर्यस्य । श्रिया । सुदृशी । हिरण्यैः ॥patnī-iva | pūrva-hūtim | vavṛdhadhyai | uṣasānaktā | purudhā | vidāneiti | starīḥ | na | atkam | vi-utam | vasānā | sūryasya | śriyā | su-dṛśī | hiraṇyaiḥ

पत्नीवत्like a wife; as (a devoted) wife
पत्नीवत्:
Adhikaraṇa (उपमान/रीतिवाचकः)
TypeAdjective/Adverbial
Rootपत्नीवत् (पत्नी + -वत्)
पूर्वहूतिम्the earlier/foremost invocation (ancient call)
पूर्वहूतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootपूर्वहूति (पूर्व + हूति < √हू ‘to call/invoke’)
वावृधध्याmay I strengthen/increase
वावृधध्या:
Kartā (अहं—वक्ता/ऋषिः)
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धने)
उषासाDawn (and)
उषासा:
Karma (वावृधध्या इत्यस्य—यौ स्तूयेताम्)
TypeNoun
Rootउषस्
नक्ताNight (together with Dawn)
नक्ता:
Karma
TypeNoun
Rootनक्त्/नक्तम् (नक्त-)
पुरुधाin many ways; variously
पुरुधा:
Adhikaraṇa (प्रकार/विधिवाचकः)
TypeIndeclinable
Rootपुरुधा
विदानेknowing; wise; discerning
विदाने:
Kartā (उषासा-नक्ता—कर्तृभावेन)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविदान (√विद् ‘to know’ → ‘knowing/wise’)
स्तरीःspreading; covering
स्तरीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्तरी (स्तॄ/स्तृ ‘to spread/strewn’ related; ‘covering/spreading’)
नात्कम्the darkness; the night-cover
नात्कम्:
Karma
TypeNoun
Rootनात्क (नक्त/नक्तम्-संबद्धः; ‘darkness/covering’)
व्यूतम्spread out; extended
व्यूतम्:
Karma
TypeAdjective/Participle
Rootव्यूत (वि + √वे/√उ ‘to weave/spread apart’ → ‘spread out/extended’)
वसानाःwearing; clothing themselves
वसानाः:
Kartā
TypeParticiple
Root√वस् (आच्छादने) → वसान (शानच्)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootसूर्य
श्रियाwith splendor/beauty
श्रिया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootश्री
सुदृशीfair to see; beautiful
सुदृशी:
Kartā
TypeAdjective
Rootसुदृश् (सु + √दृश्)
हिरण्यैःwith golden (ornaments/rays)
हिरण्यैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहिरण्य