HomeRig VedaMandala 1Sukta 11Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.11

Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वं वलस्य गोमतोऽपावरद्रिवो बिलम् । त्वां देवा अबिभ्युषस्तुज्यमानास आविषुः ॥

त्वं व॒लस्य॒ गोम॒तोऽपा॑वरद्रिवो॒ बिल॑म् । त्वां दे॒वा अबि॑भ्युषस्तु॒ज्यमा॑नास आविषुः ॥

tváṃ válasya gó-mato ápāvar adrivo bílam | tvā́ṃ devā́ abíbhyuṣas tuj́yamānāsa āviṣuḥ ||

Thou didst open, O wielder of the stone, the cavern of Vala rich in rays of light; the gods, hard-pressed and fearing, brought thee forth into manifestation.

त्वम् । व॒लस्य॑ । गोऽम॑तः । अप॑ । अ॒वः॒ । अ॒द्रि॒ऽवः॒ । बिल॑म् । त्वाम् । दे॒वाः । अबि॑भ्युषः । तु॒ज्यमा॑नासः । आ॒वि॒षुः॒ ॥त्वम् । वलस्य । गोमतः । अप । अवः । अद्रिवः । बिलम् । त्वाम् । देवाः । अबिभ्युषः । तुज्यमानासः । आविषुः ॥tvam | valasya | go--mataḥ | apa | avaḥ | adri-vaḥ | bilam | tvām | devāḥ | abibhyuṣaḥ | tujyamānāsaḥ | āviṣuḥ

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वलस्यof Vala
वलस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवल (प्रातिपदिक)
गोमतःfrom (the one) rich in cows
गोमतः:
अपादान
TypeAdjective
Rootगोमत् (प्रातिपदिक)
अपaway, forth (as verbal prefix)
अप:
TypeIndeclinable (prefix)
Rootअप (उपसर्ग)
आवरःthou didst open
आवरः:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति/वृणुते) + उपसर्ग आ-
द्रिवःO wielder of the stone/pressing-stone (Indra)
द्रिवः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootद्रिवस् (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य संबोधन)
बिलम्the cave
बिलम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक)
त्वाम्thee (you)
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अबिभ्युषःfearing, in dread
अबिभ्युषः:
कर्तृ (देवाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√भी (भय) → बिभ्यति; (अभि- + desiderative/iterative aorist-participle base) अबिभ्युष्
तुज्यमानासःbeing driven/harassed
तुज्यमानासः:
कर्तृ (देवाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√तुज् (to strike/impel) → तुज्यमान (present passive participle)
आविषुःthey made (thee) manifest / they revealed (thee)
आविषुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अव्/√अश्? (वेदिक: आवि- ‘to manifest/bring to light’) → आविष् (aorist)