HomeRig VedaMandala 1Sukta 105Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 1.105

Rishi: Trita Āptya
Devata: Varuṇa (with brahman as invoked power)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

ब्रह्मा कृणोति वरुणो गातुविदं तमीमहे । व्यूर्णोति हृदा मतिं नव्यो जायतामृतं वित्तं मे अस्य रोदसी ॥

ब्रह्मा॑ कृणोति॒ वरु॑णो गातु॒विदं॒ तमी॑महे । व्यू॑र्णोति हृ॒दा म॒तिं नव्यो॑ जायतामृ॒तं वि॒त्तं मे॑ अ॒स्य रो॑दसी ॥

bráhmā kṛṇoti váruṇo gātu-vidaṁ tám īmahe | vy ūrṇoti hṛdā matíṁ návyo jāyatām ṛtáṁ vittáṁ me asyá rodasī ||

The formative Word (brahmā) makes the way; Varuṇa, knower of the path, him we seek. He unrolls with the heart the thought within; may a new ṛta be born in us—let Heaven-and-Earth attest the finding.

ब्रह्मा॑ । कृ॒णो॒ति॒ । वरु॑णः । गा॒तु॒ऽविद॑म् । तम् । ई॒म॒हे॒ । वि । ऊ॒र्णो॒ति॒ । हृ॒दा । म॒तिम् । नव्यः॑ । जा॒य॒ता॒म् । ऋ॒तम् । वि॒त्तम् । मे॒ । अ॒स्य । रो॒द॒सी॒ इति॑ ॥ब्रह्मा । कृणोति । वरुणः । गातुविदम् । तम् । ईमहे । वि । ऊर्णोति । हृदा । मतिम् । नव्यः । जायताम् । ऋतम् । वित्तम् । मे । अस्य । रोदसी इति ॥brahmā | kṛṇoti | varuṇaḥ | gātu-vidam | tam | īmahe | vi | ūrṇoti | hṛdā | matim | navyaḥ | jāyatām | ṛtam | vittam | me | asya | rodasī iti

ब्रह्माBrahmā / the sacred priestly power (as agent)
ब्रह्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) / ब्रह्मा (नाम)
कृणोतिmakes, accomplishes
कृणोति:
TypeVerb
Root√कृ (करोति) धातु
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
गातुविदम्knower/finder of the path (right way)
गातुविदम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootगातु-विद् (समास: गातु + विद् ‘knowing/finding’)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
ईमहेwe seek / we implore
ईमहे:
TypeVerb
Root√यम्/ईम् (आत्मनेपद: ‘to seek, to implore’)
व्यूर्णोतिunfolds, opens out
व्यूर्णोति:
TypeVerb
Rootवि + √वृ (वृणोति/वृणुते; ‘to uncover, open, spread’)
हृदाwith (the) heart
हृदा:
करण
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
मतिम्thought, intention
मतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
नव्यःnew, fresh
नव्यः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootनव्य (प्रातिपदिक)
जायताम्let (it) be born / arise
जायताम्:
TypeVerb
Root√जन् (जायते) धातु
ऋतम्ṛta: truth, cosmic order
ऋतम्:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
वित्तम्known, realized; knowledge
वित्तम्:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√विद् (वेद) → क्त (कृदन्त) ‘known/understood’
मेmy, for me
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अस्यof this (one/thing)
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम्/अदस् (सर्वनाम; ‘this/that’)
रोदसीthe two worlds: Heaven and Earth
रोदसी:
कर्तृ/अधिकरण (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘heaven-and-earth’)