HomeRig VedaMandala 1Sukta 103Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.103

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution)
Devata: Indra (Soma-offering addressed to Indra)
Chandas: Triṣṭubh

भूरिकर्मणे वृषभाय वृष्णे सत्यशुष्माय सुनवाम सोमम् । य आदृत्या परिपन्थीव शूरोऽयज्वनो विभजन्नेति वेदः ॥

भूरि॑कर्मणे वृष॒भाय॒ वृष्णे॑ स॒त्यशु॑ष्माय सुनवाम॒ सोम॑म् । य आ॒दृत्या॑ परिप॒न्थीव॒ शूरोऽय॑ज्वनो वि॒भज॒न्नेति॒ वेद॑: ॥

bhū́rikarmaṇe vṛṣabhā́ya vṛ́ṣṇe satyáśuṣmāya sunavā́ma sómam | yá ādṛ́tyā paripanthī́va śūró ’yájvano vibhájan néti védāḥ ||

For the doer of many works, for the Bull, for the strong one of true ardour, let us press the Soma. He who, taking heed, like a hero guarding the paths, distinguishes and knows the non-sacrificers (the unoffering forces).

भूरि॑ऽकर्मणे । वृ॒ष॒भाय॑ । वृश्णे॑ । स॒त्यऽशु॑ष्माय । सु॒न॒वा॒म॒ । सोम॑म् । यः । आ॒ऽदृत्य॑ । प॒रि॒ऽप॒न्थीऽइ॑व । शूरः॑ । अय॑ज्वनः । वि॒ऽभज॑न् । एति॑ । वेदः॑ ॥भूरिकर्मणे । वृषभाय । वृश्णे । सत्यशुष्माय । सुनवाम । सोमम् । यः । आदृत्य । परिपन्थीइव । शूरः । अयज्वनः । विभजन् । एति । वेदः ॥bhūri-karmaṇe | vṛṣabhāya | vṛśṇe | satya-śuṣmāya | sunavāma | somam | yaḥ | ādṛtya | pari-panthī-iva | śūraḥ | ayajvanaḥ | vi-bhajan | eti | vedaḥ

भूरिकर्मणेto/for the much-working (one)
भूरिकर्मणे:
सम्प्रदान (दत्तव्य-प्रयोजनः: ‘उसके लिए’)
TypeNoun (compound)
Rootभूरि-कर्मन् (प्रातिपदिक) + -e (चतुर्थी एकवचन)
वृषभायto/for the bull (mighty one)
वृषभाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
वृष्णेto/for the vigorous/strong one
वृष्णे:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
सत्यशुष्मायto/for him of true might
सत्यशुष्माय:
सम्प्रदान
TypeAdjective (compound)
Rootसत्य-शुष्म (तत्पुरुष समास; शुष्म = ‘बल/तेज’)
सुनवामlet us press/prepare
सुनवाम:
(वाक्यस्य) क्रिया
TypeVerb
Root√सु (सवने/प्रसवे) — ‘to press/prepare (Soma)’
सोमम्Soma (the pressed drink)
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आदृत्याhaving respected; with due regard
आदृत्या:
क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया/भाव)
TypeGerund
Rootआ-√दृ (आदर/मान) → ‘आदृत्य’ (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययीभाव)
परिपन्थीवlike a waylayer/obstructor
परिपन्थीव:
कर्तृ-विशेषण (उपमा)
TypeNoun + Indeclinable
Rootपरि-पन्थिन् (प्रातिपदिक) + इव (उपमा-अव्यय)
शूरःthe hero
शूरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
अयज्वनःof the non-sacrificer
अयज्वनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootअ-यज्वन् (नञ्-समास; यज्वन् ‘sacrificer’)
विभजन्apportioning; distributing
विभजन्:
कर्तृ-विशेषण (सहक्रिया)
TypeParticiple
Rootवि-√भज् (विभागे) → ‘विभजत्’ (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
एतिgoes
एति:
(वाक्यस्य) क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ)
वेदःknows
वेदः:
(वाक्यस्य) क्रिया (सम्बन्धवाक्ये)
TypeVerb (Vedic finite use) / Noun-form
Root√विद् (ज्ञान) → ‘वेद’ (नामरूप/कृदन्त-निष्पन्नः; here as finite verb-form in Vedic usage)