HomeRig VedaMandala 1Sukta 102Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.102

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

गोजिता बाहू अमितक्रतुः सिमः कर्मन्कर्मञ्छतमूतिः खजंकरः । अकल्प इन्द्रः प्रतिमानमोजसाथा जना वि ह्वयन्ते सिषासवः ॥

गो॒जिता॑ बा॒हू अमि॑तक्रतुः सि॒मः कर्म॑न्कर्मञ्छ॒तमू॑तिः खजंक॒रः । अ॒क॒ल्प इन्द्र॑: प्रति॒मान॒मोज॒साथा॒ जना॒ वि ह्व॑यन्ते सिषा॒सव॑: ॥

gojítā bāhū́ amítakratuḥ simáḥ kárman-karman śatámūtiḥ khajaṃkaráḥ | akálpa índraḥ pratímānam ójasā́ athā́ jánā ví hvayante sisā́savaḥ ||

His arms win the luminous herds; his will is measureless. In act after act he is the many-formed helper, the breaker of hard knots. Indra is without equal, a standard by his force; therefore men call out in diverse ways, desiring to win.

गो॒ऽजिता॑ । बा॒हू इति॑ । अमि॑तऽक्रतुः । सि॒मः । कर्म॑न्ऽकर्मन् । श॒तऽमू॑र्तिः । ख॒ज॒म्ऽक॒रः । अ॒क॒ल्पः । इन्द्रः॑ । प्र॒ति॒ऽमान॑म् । ओज॑सा । अथ॑ । जनाः॑ । वि । ह्व॒य॒न्ते॒ । सि॒सा॒सवः॑ ॥गोजिता । बाहू इति । अमितक्रतुः । सिमः । कर्मन्कर्मन् । शतमूर्तिः । खजम्करः । अकल्पः । इन्द्रः । प्रतिमानम् । ओजसा । अथ । जनाः । वि । ह्वयन्ते । सिसासवः ॥go--jitā | bāhū iti | amita-kratuḥ | simaḥ | karman-karman | śata-mūrtiḥ | khajam-karaḥ | akalpaḥ | indraḥ | prati-mānam | ojasā | atha | janāḥ | vi | hvayante | sisāsavaḥ

गो॒जिता॑cow-winning, winner of cows
गो॒जिता॑:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootगो-जित् (√जि ‘to conquer’ + गो ‘cow’)
बा॒हू(his) two arms
बा॒हू:
Karaṇa (बल/साहाय्य-रूपेण; ‘with (his) two arms’)
TypeNoun
Rootबाहु
अमि॑तक्रतुःof immeasurable might/resolve
अमि॑तक्रतुः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअमित-क्रतु (अमित ‘unmeasured’ + क्रतु ‘power, resolve’)
सि॒मःstrong, firm
सि॒मः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसिम (प्रातिपदिक; ‘strong/firm’—वेदिक विशेषण)
कर्म॑न्in (each) deed, in action
कर्म॑न्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootकर्मन्
कर्म॑न्in deed after deed
कर्म॑न्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootकर्मन्
श॒तमू॑तिःhaving a hundred helps; richly aiding
श॒तमू॑तिः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootशत-मूति (शत ‘hundred’ + मूति/ऊति ‘help, aid’)
खजंकरःthe shaker/striker; causing trembling
खजंकरः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootखजं-कर (खजं ‘shaking/striking’ + कर ‘doer/maker’, √कृ)
अ॒क॒ल्पःincomparable, matchless
अ॒क॒ल्पः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअकल्प (न-कल्प ‘not to be matched/without equal’; √कॢप्/कल्प ‘to be fit, to be comparable’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र
प्रति॒मानम्a counterpart, a match
प्रति॒मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रतिमान
ओजसाby/with strength
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस्
अथthen, thereafter
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
जनाःpeople, men
जनाः:
Kartā
TypeNoun
Rootजन
विapart, forth (intensifier/distributive)
वि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootवि
ह्वयन्तेthey call/invoke
ह्वयन्ते:
Kriyā
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वयति/ह्वयते ‘to call, invoke’)
सिषासवःdesirous (of gain), eager seekers
सिषासवः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (used substantively)
Rootसिषासु (desiderative adj. from √शास्/√सह?; RV usage: ‘seeking to win/obtain, eager’)