HomeRig VedaMandala 1Sukta 102Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.102

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra (with Śraddhā, Sun and Moon as witnessing powers)
Chandas: Triṣṭubh

अस्य श्रवो नद्यः सप्त बिभ्रति द्यावाक्षामा पृथिवी दर्शतं वपुः । अस्मे सूर्याचन्द्रमसाभिचक्षे श्रद्धे कमिन्द्र चरतो वितर्तुरम् ॥

अ॒स्य श्रवो॑ न॒द्य॑: स॒प्त बि॑भ्रति॒ द्यावा॒क्षामा॑ पृथि॒वी द॑र्श॒तं वपु॑: । अ॒स्मे सू॑र्याचन्द्र॒मसा॑भि॒चक्षे॑ श्र॒द्धे कमि॑न्द्र चरतो वितर्तु॒रम् ॥

asyá śrávo nadyàḥ saptá bíbhrati dyā́vākṣā́mā pṛthivī́ darśatáṃ váp uḥ | asm é sū́ryācandramásā abhí-cakṣe śraddhé kám indra carato vi-tarturám ||

Seven rivers bear his fame; Heaven-and-Earth and the wide world carry his visible form. For us the Sun and Moon look on; O Faith, whom do they move with Indra—those two that traverse, widening the passage?

अ॒स्य । श्रवः॑ । न॒द्यः॑ । स॒प्त । बि॒भ्र॒ति॒ । द्यावा॒क्षामा॑ । पृ॒थि॒वी । द॒र्श॒तम् । वपुः॑ । अ॒स्मे इति॑ । सू॒र्या॒च॒न्द्र॒मसा॑ । अ॒भि॒ऽचक्षे॑ । श्र॒द्धे । कम् । इ॒न्द्र॒ । च॒र॒तः॒ । वि॒ऽत॒र्तु॒रम् ॥अस्य । श्रवः । नद्यः । सप्त । बिभ्रति । द्यावाक्षामा । पृथिवी । दर्शतम् । वपुः । अस्मे इति । सूर्याचन्द्रमसा । अभिचक्षे । श्रद्धे । कम् । इन्द्र । चरतः । वितर्तुरम् ॥asya | śravaḥ | nadyaḥ | sapta | bibhrati | dyāvākṣāmā | pṛthivī | darśatam | vapuḥ | asme iti | sūryācandramasā | abhi-cakṣe | śraddhe | kam | indra | carataḥ | vi-tarturam

अस्यof this (his/this one’s)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (षष्ठी)
श्रवःfame, renown
श्रवः:
कर्म (object of ‘bear/hold’) / विषय
TypeNoun
Rootश्रवस् (प्रातिपदिक)
नद्यःrivers
नद्यः:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (quantifier)
TypeNumeral
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
बिभ्रतिthey bear, carry
बिभ्रति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
द्यावाक्षामाheaven-and-earth (the two worlds)
द्यावाक्षामा:
कर्तृ (co-subject) / समुच्चय
TypeNoun (dual compound)
Rootद्यावाक्षामा (समासः: द्यावा + क्षामा/क्षामन्)
पृथिवीthe Earth
पृथिवी:
कर्तृ (co-subject) / समुच्चय
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
दर्शतम्visible, splendid to behold
दर्शतम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootदर्शत (प्रातिपदिक; √दृश ‘to see’ से)
वपुःform, body, appearance
वपुः:
कर्म/विषय (what is borne/possessed)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
अस्मेin us / for us
अस्मे:
अधिकारण (in/among us) / सम्प्रदान (to us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्मे (सप्तमी/चतुर्थी वैदिक)
सूर्याचन्द्रमसाSun and Moon
सूर्याचन्द्रमसा:
कर्तृ (subject)
TypeNoun (dual compound)
Rootसूर्य + चन्द्रमस् (समासः; द्वन्द्व)
अभिचक्षेthey look upon, behold
अभिचक्षे:
क्रिया
TypeVerb
Rootअभि-√चक्ष् (दर्शने)
श्रद्धेO Faith (Śraddhā)
श्रद्धे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक)
कम्whom? / what?
कम्:
कर्म (object)
TypePronoun
Rootक (प्रश्न/अनिश्चित सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चरतो(you two/they two) move, roam
चरतो:
क्रिया (dual: ‘you two go/move’ or ‘they two move’)
TypeVerb (participle-like finite form in Vedic usage)
Root√चर् (गत्यर्थे)
वितर्तुरम्overcoming, surpassing, victorious
वितर्तुरम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootवि-तर्तुर (प्रातिपदिक; √तॄ/√तृ ‘to cross/overcome’ से; वैदिक विशेषण)