HomeRig VedaMandala 1Sukta 101Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.101

Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Indra (Marutvant)
Chandas: Triṣṭubh

यो विश्वस्य जगतः प्राणतस्पतिर्यो ब्रह्मणे प्रथमो गा अविन्दत् । इन्द्रो यो दस्यूँरधराँ अवातिरन्मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ॥

यो विश्व॑स्य॒ जग॑तः प्राण॒तस्पति॒र्यो ब्र॒ह्मणे॑ प्रथ॒मो गा अवि॑न्दत् । इन्द्रो॒ यो दस्यूँ॒रध॑राँ अ॒वाति॑रन्म॒रुत्व॑न्तं स॒ख्याय॑ हवामहे ॥

yó víśvasya jágataḥ prāṇatás páti r yó bráhmaṇe prathamó gā́ ávindat | índro yó dasyū́ṁr ádharāṁ avā́tirān marútvantaṁ sakhyā́ya havāmahe ||

He who is lord of all that moves and breathes; who first for the seeker of the Word found the cows (the rays); Indra who cast down the Dasyus into the lower darkness—this Indra with the Maruts we call for comradeship.

यः । विश्व॑स्य । जग॑तः । प्रा॒ण॒तः । पतिः॑ । यः । ब्र॒ह्मणे॑ । प्रथ॒मः । गाः । अवि॑न्दत् । इन्द्रः॑ । यः । दस्यू॑न् । अध॑रान् । अ॒व॒ऽअति॑रत् । म॒रुत्व॑न्तम् । स॒ख्याय॑ । ह॒वा॒म॒हे॒ ॥यः । विश्वस्य । जगतः । प्राणतः । पतिः । यः । ब्रह्मणे । प्रथमः । गाः । अविन्दत् । इन्द्रः । यः । दस्यून् । अधरान् । अवअतिरत् । मरुत्वन्तम् । सख्याय । हवामहे ॥yaḥ | viśvasya | jagataḥ | prāṇataḥ | patiḥ | yaḥ | brahmaṇe | prathamaḥ | gāḥ | avi ndat | indraḥ | yaḥ | dasyūn | adharān | ava-atirat | marutvantam | sakhyāya | havāmahe

यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all / of the whole
विश्वस्य:
Sambandha (Genitive) / Adhikaraṇa (with जगतः)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
जगतःof the world (moving creation)
जगतः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक; ‘moving world’)
प्राणतस्of the breathing (living)
प्राणतस्:
Viśeṣaṇa (of जगतः)
TypeParticiple (Adjective) used substantively
Rootप्र + अण् (धातु) → प्राणत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ; ‘breathing, living’)
पतिःlord
पतिः:
Kartā (apposition to यः)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ब्राह्मणेto the priestly power / to the Brahman (sacred formulation)
ब्राह्मणे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā (qualifier of यः/इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
गाःcows
गाः:
Karma
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अविन्दत्found / won
अविन्दत्:
Kriyā
TypeVerb
Root√विद् (लभे/विन्दति ‘to find, win’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā (of following relative clause) / apposition
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दस्यून्Dasyus (hostile foes)
दस्यून्:
Karma
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
अधरान्lower / down
अधरान्:
Viśeṣaṇa (of दस्यून्)
TypeAdjective
Rootअधर (प्रातिपदिक)
अवातिरत्brought down / overthrew
अवातिरत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootअव + √तॄ (तारयति/तरति ‘to cross over; to bring down/overcome’)
मरुत्वन्तम्the Marut-accompanied (Indra)
मरुत्वन्तम्:
Karma (of हवामहे)
TypeAdjective (epithet) used substantively
Rootमरुत्वन्त् (प्रातिपदिक; ‘possessing the Maruts’)
सख्यायfor friendship / for alliance
सख्याय:
Sampradāna / Prayojana (purpose)
TypeNoun
Rootसख्य (प्रातिपदिक) / सखि-भावः
हवामहेwe invoke / we call
हवामहे:
Kriyā
TypeVerb
Root√ह्वे (आह्वाने ‘to call, invoke’)