HomeRig VedaMandala 1Sukta 100Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 1.100

Rishi: Ṛjraśva (named in the verse; hymn milieu Vārṣāgira)
Devata: Indra’s force/manifestation (imagery shifts to the chariot and luminous/dark powers; not in refrain here)
Chandas: Triṣṭubh

रोहिच्छ्यावा सुमदंशुर्ललामीर्द्युक्षा राय ऋज्राश्वस्य । वृषण्वन्तं बिभ्रती धूर्षु रथं मन्द्रा चिकेत नाहुषीषु विक्षु ॥

रो॒हिच्छ्या॒वा सु॒मदं॑शुर्लला॒मीर्द्यु॒क्षा रा॒य ऋ॒ज्राश्व॑स्य । वृष॑ण्वन्तं॒ बिभ्र॑ती धू॒र्षु रथं॑ म॒न्द्रा चि॑केत॒ नाहु॑षीषु वि॒क्षु ॥

róhit chyā́vā sumád-aṃśur lalāmī́r dyukṣā́ rā́ya ṛjrā́śvasya | vṛ́ṣaṇvantaṃ bíbhratī dhū́rṣu ráthaṃ mandrā́ ciketa nā́huṣīṣu víkṣu ||

The red and the dark, with lovely beams, adorned and shining for the wealth of Ṛjraśva, bearing on the poles the chariot full of impelling force— the inspired delight becomes manifest among the Nahusha peoples.

रो॒हित् । श्या॒वा । सु॒मत्ऽअं॑शुः । ल॒ला॒मीः । द्यु॒क्षा । रा॒ये । ऋ॒ज्रऽअश्व॑स्य । वृष॑ण्ऽवन्तम् । बिभ्र॑ती । धूः॒ऽसु । रथ॑म् । म॒न्द्रा । चि॒के॒त॒ । नाहु॑षीषु । वि॒क्षु ॥रोहित् । श्यावा । सुमत्अंशुः । ललामीः । द्युक्षा । राये । ऋज्रअश्वस्य । वृषण्वन्तम् । बिभ्रती । धूःसु । रथम् । मन्द्रा । चिकेत । नाहुषीषु । विक्षु ॥rohit | śyāvā | sumat-aṃśuḥ | lalāmīḥ | dyukṣā | rāye | ṛjra-aśvasya | vṛṣaṇ-vantam | bibhratī | dhūḥ-su | ratham | mandrā | ciketa | nāhuṣīṣu | vikṣu

रोहित्ruddy, red
रोहित्:
Kartā (विशेष्य-विशेषणसम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootरोहित् (प्रातिपदिक; ‘लाल/रक्तवर्ण’)
श्यावाdark, dusky
श्यावा:
Kartā (विशेष्य-विशेषणसम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootश्यावा (प्रातिपदिक; ‘श्याम/कृष्णवर्ण’)
सुमदं॑शुःthe well-joying/strong-beamed one (having good ‘rays/whip/beam’)
सुमदं॑शुः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + मद + अंशु (प्रातिपदिक; ‘उत्तमः/मत्तः अंशुः’)
ललामीःthe bannered ones; ornamented (mares/teams)
ललामीः:
Kartā (सहकर्तृ-समुच्चयः)
TypeNoun
Rootललामी (प्रातिपदिक; ‘ध्वजा/ललाम-युक्ता’)
द्युक्साshining, radiant
द्युक्सा:
Kartā (विशेष्य-विशेषणसम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootद्युक्सा (प्रातिपदिक; ‘द्युतिमती/प्रकाशवती’)
रायःwealth, bounty
रायः:
Kartā (समुच्चितकर्तृपदे)
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘धन/समृद्धि’)
ऋज्राश्वस्यof Ṛjrāśva
ऋज्राश्वस्य:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध/स्वामित्व; ‘of Ṛjrāśva’)
TypeNoun (Proper)
Rootऋज्राश्व (प्रातिपदिक; नाम)
वृषण्वन्तम्bull-strong, vigorous
वृषण्वन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृषण्वन्त् (प्रातिपदिक; ‘वृषन्-युक्त/बलवान्’)
बिभ्रतीbearing, carrying
बिभ्रती:
Kartā
TypeParticiple
Root√भृ (धातु; ‘धारणे’) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)
धूर्षुon the yoke-poles / in the traces
धूर्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधूर् (प्रातिपदिक; ‘धुरा/युगधुरा’)
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
मन्द्राgladdening, joyous
मन्द्रा:
Kartā
TypeAdjective
Rootमन्द्र (प्रातिपदिक; ‘मधुर/प्रहृष्ट/स्तुत्य’)
चिकेतhas perceived/has become manifest
चिकेत:
Kriyā
TypeVerb
Root√चित् (धातु; ‘बोधने/चेतने’)
नाहुषीषुamong the Nahuṣa-tribes/descendants of Nahuṣa
नाहुषीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun/Adjective
Rootनाहुषी (प्रातिपदिक; ‘नहुष-सम्बन्धिनी’; वैदिक-विशेषण)
विक्षुamong the clans/settlements
विक्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘जन/कुल/विष्टि’)