HomeRig VedaMandala 1Sukta 100Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 1.100

Rishi: Ṛjraśva / Vārṣāgira tradition
Devata: Indra (Marutvān)
Chandas: Triṣṭubh

यस्याजस्रं शवसा मानमुक्थं परिभुजद्रोदसी विश्वतः सीम् । स पारिषत्क्रतुभिर्मन्दसानो मरुत्वान्नो भवत्विन्द्र ऊती ॥

यस्यान॑जस्रं॒ शव॑सा॒ मान॑मु॒क्थं प॑रिभु॒जद्रोद॑सी वि॒श्वत॑: सीम् । स पा॑रिष॒त्क्रतु॑भिर्मन्दसा॒नो म॒रुत्वा॑न्नो भव॒त्विन्द्र॑ ऊ॒ती ॥

yásyā́jasraṃ śávasā mā́nam uktháṃ paribhújad ródasī viśvátas sīm | sá pā́riṣat kratúbhir mandasā́nó marútvān no bhavátv índra ūtī́ ||

He whose ceaseless force enjoys and encompasses the measure and the hymn, and from every side fills the two worlds—may he, exulting by his powers of will, protect us all around. May Indra, with the Maruts, be our help and protection.

यस्य॑ । अज॑स्रम् । शव॑सा । मान॑म् । उ॒क्थम् । प॒रि॒ऽभु॒जत् । रोद॑सी॒ इति॑ । वि॒श्वतः॑ । सी॒म् । सः । पा॒रि॒ष॒त् । क्रतु॑ऽभिः । म॒न्द॒सा॒नः । म॒रुत्वा॑न् । नः॒ । भ॒व॒तु॒ । इन्द्रः॑ । ऊ॒ती ॥यस्य । अजस्रम् । शवसा । मानम् । उक्थम् । परिभुजत् । रोदसी इति । विश्वतः । सीम् । सः । पारिषत् । क्रतुभिः । मन्दसानः । मरुत्वान् । नः । भवतु । इन्द्रः । ऊती ॥yasya | ajasram | śavasā | mānam | uktham | pari-bhujat | rodasī iti | viśvataḥ | sīm | saḥ | pāriṣat | kratu-bhiḥ | mandasānaḥ | marutvān | naḥ | bhavatu | indraḥ | ūtī

यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनजस्रम्unceasingly, without interruption
अनजस्रम्:
क्रियाविशेषण (manner/time)
TypeAdverb (indeclinable use)
Rootअन् + जस्/जृ (अव्यय-प्रातिपदिक; ‘अनजस्र’)
शवसाby (his) might/power
शवसा:
करण
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
मानम्measure, greatness, stature
मानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक) < √मा ‘to measure/esteem’
उक्थम्hymn, solemn recitation
उक्थम्:
कर्म (समुच्चित)
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक) < √वच्/उच् ‘to speak’ (hymn/recitation)
परिभुजत्encompasses, surrounds
परिभुजत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भुज् (परि-भुज्) ‘to encompass, surround, embrace’
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म
TypeNoun (dual)
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिवी) < √रुद्/रुद्? (वैदिक स्थिर-शब्द)
विश्वतःfrom all sides, on every side
विश्वतः:
क्रियाविशेषण (direction)
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
सीम्them indeed, just them
सीम्:
कर्म-सम्बन्ध (enclitic object-marker)
TypeParticle/Pronominal adverb
Rootसीम् (निपात/अव्यय; सर्वनामिक-प्रयोग ‘them/it’ emphatic)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पारिषत्carried across, saved, protected
पारिषत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पॄ/पॄष्? (वैदिक) / √पारि-?; here: √पॄ ‘to bring across, save’ (परि- with aorist)
क्रतुभिःby (his) powers/wise plans
क्रतुभिः:
करण
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
मन्दसानःrejoicing, exhilarated
मन्दसानः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Root√मन्द् ‘to rejoice, be exhilarated’ (मन्द् + सानच्)
मरुत्वान्accompanied by the Maruts
मरुत्वान्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमरुत्वन्त् (प्रातिपदिक) < मरुत् + वन्त्
नःfor us, our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us/our)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भवतुlet (him) be, may (he) become
भवतु:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू ‘to be, become’
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ऊतीas help, as aid
ऊती:
कर्तृ-विशेषण/प्रेडिकेट-नाम (as help)
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक) < √अव्/√ऊ? ‘help, protection’