Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)

यदैनं पतितं भूमावपश्यं रुधिरोक्षितम्‌ । तदैवाविशददत्युग्रो ज्वरो मां मुनिसत्तम,मुनिश्रेष्ठ! जब मैंने पितामहको खूनसे लथपथ होकर पृथ्वीपर पड़ा देखा, उसी समय मुझपर अत्यन्त भयंकर शोक-ज्वरका आवेश हो गया

yadainaṁ patitaṁ bhūmāv apaśyaṁ rudhirokṣitam | tadaivāviśad atyugro jvaro māṁ munisattama ||

O best of sages, when I saw him fallen upon the earth, drenched in blood, at that very moment an exceedingly fierce fever of grief seized me.

यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Singular
पतितम्fallen
पतितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपतित
FormMasculine, Accusative, Singular
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect, 1st, Singular, Parasmaipada
रुधिरwith blood
रुधिर:
Karana
TypeNoun
Rootरुधिर
FormNeuter, Instrumental, Singular
उक्षितम्sprinkled/smeared
उक्षितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउक्षित
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
आविशत्entered/seized
आविशत्:
TypeVerb
Rootआ-विश्
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
अति-उग्रःexceedingly fierce
अति-उग्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootउग्र
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्वरःfever (of grief)
ज्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootज्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
मुनि-सत्तमO best of sages
मुनि-सत्तम:
TypeNoun
Rootमुनिसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
मुनि-श्रेष्ठO foremost sage
मुनि-श्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootमुनिश्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīṣma (implied by 'him' and the Hindi gloss 'pitāmaha')
E
Earth/ground (bhūmi)