Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra

Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability

यत्‌ त्वसंतोषसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येवं ततस्तदपि चिन्तयेत्‌,जो अपने लिये असंतोषजनक एवं अप्रीतिकर हो, उसको रजोगुणकी प्रवृत्ति एवं अभिवृद्धि समझनी चाहिये

yat tv asaṃtoṣasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity evaṃ tatas tad api cintayet ||

Bhīṣma said: “Whatever a person finds bound up with dissatisfaction and producing no inner gladness for oneself should be understood as the stirring and increase of rajas (the passion-driven quality). Therefore one should reflect upon that as such.”

यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
असंतोष-संयुक्तम्connected with discontent
असंतोष-संयुक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअसंतोषसंयुक्त
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अप्रीति-करम्causing displeasure
अप्रीति-करम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअप्रीतिकर
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
आत्मनःof oneself/for oneself
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
प्रवृत्तम्arisen/active
प्रवृत्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
रजःrajas (the quality of passion/activity)
रजः:
TypeNoun
Rootरजस्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एवम्in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
ततःtherefore/then
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
तत्that (very)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
चिन्तयेत्should consider/reflect
चिन्तयेत्:
TypeVerb
Rootचिन्त्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
R
rajas (rajo-guṇa)
Ā
ātman (self)