Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

अध्याय ९ — कर्णस्य प्रहारः, योधयुग्मनियोजनम्, शैनेय-कैकेययोर्युद्धविन्यासः

निहत:ः खड्गमुद्यम्य धृष्टद्युम्नेन संजय । अन्तरेण हतावेतौ छलेन च विशेषत:

nihataḥ khaḍgam udyamya dhṛṣṭadyumnena sañjaya | antareṇa hatāv etau chalena ca viśeṣataḥ ||

Vaiśampāyana said: “O Sañjaya, those two were slain by Dhṛṣṭadyumna when he raised his sword—killed in a vulnerable interval, and, above all, by a stratagem.”

निहतःslain
निहतः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिहत (√हन् + नि)
FormMasculine, Nominative, Singular
खड्गम्sword
खड्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootखड्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्यम्यhaving raised / wielding
उद्यम्य:
Karna
TypeVerb
Rootउद्यम्य (√यम् + उद्)
FormAbsolutive (Gerund)
धृष्टद्युम्नेनby Dhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Instrumental, Singular
संजयO Sanjaya
संजय:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular
अन्तरेणin between / in the interval
अन्तरेण:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअन्तरेण
Formtrue
हतौslain (both)
हतौ:
Karta
TypeAdjective
Rootहत (√हन्)
FormMasculine, Nominative, Dual
एतौthese two
एतौ:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
छलेनby deceit / by trickery
छलेन:
Karana
TypeNoun
Rootछल
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue
विशेषतःespecially / particularly
विशेषतः:
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः
Formtrue

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Sañjaya
D
Dhṛṣṭadyumna
K
khaḍga (sword)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical tension in warfare: victory and survival may be pursued through timing and stratagem (chala), yet such means are morally marked, contrasting with ideals of straightforward kṣatriya combat and inviting reflection on dharma under extreme conditions.

Vaiśampāyana reports to Sañjaya that Dhṛṣṭadyumna, sword raised, killed “these two” during a vulnerable interval—emphasizing that the killing occurred through opportunistic timing and, particularly, through a deceptive stratagem.