Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

प्रभो! आर्य! जो तुम्हारे-जैसा वीर न हो, ऐसा कौन पुरुष द्रोणाचार्य, भीष्म, भगदत्त, अवन्तीके राजकुमार विन्द और अनुविन्द, काम्बोजराज सुदक्षिण, महापराक्रमी श्रुतायु तथा अच्युतायुका सामना करके सकुशल रह सकता था ।। तव ह्[ुस्त्राणि दिव्यानि लाघवं बलमेव च । असम्मोहश्न युद्धेषु विज्ञानस्य च संतति:,प्रयाहि शीघ्र॑ गोविन्द सूतपुत्रजिघांसया । “गोविन्द! अब मेरा रथ तैयार हो। उसमें पुनः उत्तम घोड़े जोते जायँ और मेरे उस विशाल रथमें सब प्रकारके अस्त्र-शस्त्र सजाकर रख दिये जायाँ। अअभ्वारोहियोंद्वारा सिखलाये और टहलाये गये घोड़े रथसम्बन्धी उपकरणोंसे सुसज्जित हो शीघ्र यहाँ आवें और आप सूतपुत्रके वधकी इच्छासे जल्दी ही यहाँसे प्रस्थान कीजिये” तुम्हारे पास दिव्य अस्त्र हैं, तुममें फुर्ती है, बल है, युद्धके समय तुम्हें घबराहट नहीं होती, तुम्हें अस्त्र-शस्त्रोंका विस्तृत ज्ञान है तथा लक्ष्यको वेधने तथा गिरानेकी कला ज्ञात है। अर्जुन! लक्ष्यको वेधते समय तुम्हारा चित्त एकाग्र रहता है। गन्धर्वोंसहित सम्पूर्ण देवताओं तथा चराचर प्राणियोंको तुम एक साथ मार सकते हो

sañjaya uvāca |

prabho ārya yo tvādṛśo vīro na bhavet sa kaḥ pumān droṇācārya-bhīṣma-bhagadatta-avantīka-rājakumāra-vinda-anuvindān kāmboja-rāja-sudakṣiṇaṃ mahāparākramaṃ śrutāyuṃ tathācyutāyuṃ ca samāgamya sakuśalaṃ tiṣṭhet ||

tava hy astrāṇi divyāni lāghavaṃ balam eva ca |

asammohaś ca yuddheṣu vijñānasya ca santatiḥ |

prayāhi śīghraṃ govinda sūtaputra-jighāṃsayā ||

Sañjaya said: “O lord, O noble one—what man, lacking a hero like you, could confront Droṇācārya, Bhīṣma, Bhagadatta, the Avanti princes Vinda and Anuvinda, the Kāmboja king Sudakṣiṇa, and the mighty Śrutāyu and Acyutāyu, and still remain unharmed? You possess divine weapons, swiftness, and strength; in battle you do not lose your composure, and you have an unbroken mastery of martial knowledge. Therefore, O Govinda, set out at once with the resolve to slay the charioteer’s son (Karna).”

तवof you/your
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Genitive, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
अस्त्राणिweapons (missiles)
अस्त्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Nominative, Plural
दिव्यानिdivine
दिव्यानि:
Visheshana
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Nominative, Plural
लाघवम्lightness/agility
लाघवम्:
Karta
TypeNoun
Rootलाघव
FormNeuter, Nominative, Singular
बलम्strength
बलम्:
Karta
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Nominative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
असम्मोहःabsence of delusion; steadiness
असम्मोहः:
Karta
TypeNoun
Rootअसम्मोह
FormMasculine, Nominative, Singular
युद्धेषुin battles
युद्धेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Plural
विज्ञानस्यof knowledge/skill
विज्ञानस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootविज्ञान
FormNeuter, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
संततिःcontinuity/abundance (store)
संततिः:
Karta
TypeNoun
Rootसंतति
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रयाहिgo forth; depart
प्रयाहि:
TypeVerb
Rootया (प्र-या)
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र
गोविन्दO Govinda
गोविन्द:
Sambodhana
TypeNoun
Rootगोविन्द
FormMasculine, Vocative, Singular
सूतपुत्रthe charioteer’s son (Karna)
सूतपुत्र:
Karma
TypeNoun
Rootसूतपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
जिघांसयाwith the desire to kill
जिघांसया:
Karana
TypeNoun
Rootजिघांसा
FormFeminine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
G
Govinda (Kṛṣṇa)
D
Droṇācārya
B
Bhīṣma
B
Bhagadatta
V
Vinda (Avanti prince)
A
Anuvinda (Avanti prince)
S
Sudakṣiṇa (Kāmboja king)
Ś
Śrutāyu
A
Acyutāyu
S
Sūtaputra (Karṇa)

Educational Q&A

The passage highlights the ethical ideal of steadiness and competence in righteous warfare: a true warrior is marked not only by strength and divine weaponry but by clarity of mind (asammoha) and disciplined knowledge (vijñāna). It frames decisive action as a duty when confronting formidable adversaries.

Sañjaya praises the addressed hero’s exceptional capacity to face the greatest Kaurava champions and urges Govinda (Kṛṣṇa) to depart immediately with the intent of bringing about the death of the sūtaputra, i.e., Karṇa, emphasizing readiness, speed, and battle mastery.