Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

अस्त्रयुद्धे द्रौणिपार्थसंघर्षः — Karṇa’s Bhārgavāstra and the Search for Yudhiṣṭhira

Chapter 45

तेषां प्रपक्षे शकुनिरुलूकश्च महारथ: । सादिभिर्विमलप्रासैस्तवानीकमरक्षताम्‌,नरेश्वर! शरद्वानके पुत्र कृपाचार्य, वेगशाली मागध वीर और सात्वतवंशी कृतवर्मा--ये व्यूहके दाहिने पक्षका आश्रय लेकर खड़े थे। महारथी शकुनि और उलूक चमचमाते हुए प्रासोंसे सुशोभित घुड़सवारोंके साथ उनके प्रपक्षमें स्थित हो आपके व्यूहकी रक्षा कर रहे थे

teṣāṁ prapakṣe śakunir ulūkaś ca mahārathaḥ | sādibhir vimalaprāsais tavānīkam arakṣatām, nareśvara | śaradvānake putraḥ kṛpācāryaḥ, vegāśālī māgadha-vīraḥ, sātvata-vaṁśī kṛtavarmā ca—ete vyūhasya dakṣiṇa-pakṣam āśritya tiṣṭhanti | mahārathī śakuniḥ ulūkaś ca camacamāteṣu prāseṣu śobhitaiḥ aśvārūḍhaiḥ saha teṣāṁ prapakṣe sthitvā tava vyūhasya rakṣāṁ kurvanti ||

Sañjaya said: On their forward wing stood the great chariot-warriors Shakuni and Uluka. With horsemen bearing spotless, gleaming lances, they guarded your army, O king.

तेषाम्of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
प्रपक्षेin the forward wing/front flank
प्रपक्षे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रपक्ष
FormMasculine, Locative, Singular
शकुनिःShakuni
शकुनिः:
Karta
TypeNoun (Proper)
Rootशकुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
उलूकःUluka
उलूकः:
Karta
TypeNoun (Proper)
Rootउलूक
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
महारथःa great chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun/Adjective
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Singular
सादिभिःwith horsemen/cavalry
सादिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootसादि
FormMasculine, Instrumental, Plural
विमलप्रासैःwith bright/spotless spears
विमलप्रासैः:
Karana
TypeNoun
Rootविमलप्रास
FormMasculine, Instrumental, Plural
तवyour
तव:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
अनीकम्army/host
अनीकम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Accusative, Singular
अरक्षताम्they two protected
अरक्षताम्:
TypeVerb
Rootरक्ष्
FormImperfect (Lan), 3rd, Dual
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
TypeNoun (Vocative)
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (addressed as nareśvara)
S
Shakuni
U
Uluka
K
Kripacharya (Kripa), son of Sharadvan
M
Magadhan hero (unnamed in this verse)
K
Kritavarman (Satvata lineage)
V
vyuha (battle-array/formation)
R
right wing (dakṣiṇa-pakṣa)
C
cavalry (aśvārūḍha/sādibhiḥ)
L
lances/spears (prāsa)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical tension of war: victory is pursued through disciplined organization and reliance on famed warriors, yet such strategic excellence can serve either dharma or adharma depending on the cause and intent. It implicitly reminds readers that competence in action is morally incomplete without righteous purpose.

Sanjaya describes to Dhritarashtra how the Kaurava forces are arranged: Kripa, a Magadhan hero, and Kritavarman hold the right flank of the formation, while Shakuni and his son Uluka stand in the forward wing with cavalry carrying shining lances, guarding the battle-array.