Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Karṇa’s advance against the Pāṇḍava host; Arjuna’s clash with the Saṃśaptakas (कर्णस्य पाण्डवसेनाप्रवेशः—अर्जुनस्य संशप्तकसंप्रहारः)

पुरत्रयविसृष्ट्यर्थ मयं वच्रुर्महासुरम्‌ । विश्वकर्माणमजरं दैत्यदानवपूजितम्‌,निबोध मनसा चात्र न ते कार्या विचारणा । दुर्योधन बोला--मद्रराज! मैं पुन: आपसे जो कुछ कह रहा हूँ, उसे सुनिये। प्रभो! पूर्वकालमें देवासुर-संग्रामके अवसरपर जो घटना घटित हुई थी तथा जिसे महर्षि मार्कण्डेयने मेरे पिताजीको सुनाया था, वह सब मैं पूर्णरूपसे बता रहा हूँ। राजर्षिप्रवर! आप मन लगाकर इसे सुनिये, इसके विषयमें आपको कोई अन्यथा विचार नहीं करना चाहिये तप उग्र॑ समास्थाय नियमे परमे स्थिता: । उस समय देवताओंने दैत्योंको परास्त कर दिया था, यह हमारे सुननेमें आया है। राजन! दैत्योंके परास्त हो जानेपर तारकासुरके तीन पुत्र ताराक्ष, कमलाक्ष और विद्युन्माली उग्र तपस्याका आश्रय ले उत्तम नियमोंका पालन करने लगे “एवमस्तु” (ऐसा ही हो) यों कहकर भगवान्‌ ब्रह्मा अपने धामको चले गये। वरदान पाकर वे तीनों असुर बड़े प्रसन्न हुए और परस्पर विचार करके उन्होंने दैत्य-दानव-पूजित, अजर-अमर विश्वकर्मा महान्‌ असुर मयका तीन पुरोके निर्माणके लिये वरण किया

puratrayavisṛṣṭyarthaṁ mayaṁ vavruḥ mahāsuram | viśvakarmāṇam ajaraṁ daityadānavapūjitam || nibodha manasā cātra na te kāryā vicāraṇā ||

Duryodhana said: “For the building of the three cities, they chose Maya—the mighty Asura—Viśvakarman the ageless, revered among the Daityas and Dānavas. Listen with a steady mind; do not doubt this.”

पुरत्रयthe three cities (Tripura)
पुरत्रय:
Karma
TypeNoun
Rootपुरत्रय
FormNeuter, Accusative, Singular
विसृष्टि-अर्थम्for the purpose of construction/creation
विसृष्टि-अर्थम्:
Prayojana
TypeNoun
Rootविसृष्टि-अर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
मयम्Maya (the asura architect)
मयम्:
Karma
TypeNoun
Rootमय
FormMasculine, Accusative, Singular
वव्रुःthey chose/selected
वव्रुः:
Karta
TypeVerb
Rootवृ (वरणे)
FormPerfect (Liṭ), Third, Plural
महासुरम्the great asura
महासुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहासुर
FormMasculine, Accusative, Singular
विश्वकर्माणम्Viśvakarman (the divine artisan)
विश्वकर्माणम्:
Karma
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अजरम्ageless
अजरम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootअजर
FormMasculine, Accusative, Singular
दैत्य-दानव-पूजितम्worshipped by Daityas and Dānavas
दैत्य-दानव-पूजितम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootपूजित
FormMasculine, Accusative, Singular
निबोधunderstand; listen attentively
निबोध:
Kriya
TypeVerb
Rootबुध् (अवबोधने)
FormImperative (Loṭ), Second, Singular
मनसाwith the mind; mentally
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अत्रhere; in this matter
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
not
:
TypeIndeclinable
Root
तेfor you; to you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Dative, Singular
कार्याःto be done; necessary
कार्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootकार्य
FormFeminine, Nominative, Plural
विचारणाdeliberation; doubt/consideration
विचारणा:
Karta
TypeNoun
Rootविचारणा
FormFeminine, Nominative, Singular

दुर्योधन उवाच

D
Duryodhana
M
Maya (Maya Dānava)
V
Viśvakarman (as epithet/master-craftsman)
D
Daityas
D
Dānavas
T
Tripura (three cities)