Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Karṇa-parva Adhyāya 19 — Saṃśaptaka–Trigarta Assault and Aindra-astra Counter

स तोमरं भास्कररश्मिवर्चसं बलास्त्रसर्गोत्तमयत्नमन्युभि: । ससर्ज शीघ्र॑ं परिपीडयन्‌ गजं गुरो: सुतायाद्रिपती श्वरो नदन्‌,गिरिराज मलयके स्वामी पाण्ड्यराजने तुरंत अग्रसर होनेके लिये उस हाथीको पीड़ा दी और अस्त्र-प्रहारके लिये उत्तम यत्न, बल तथा क्रोधसे प्रेरित हो सूर्यकी किरणोंके समान तेजस्वी एक तोमर हाथमें लेकर गर्जना करते हुए उसे शीघ्र ही आचार्यपुत्रपर चला दिया

sa tomaraṃ bhāskara-raśmi-varcasaṃ balāstra-sargottama-yatnam anyubhiḥ | sasarja śīghraṃ paripīḍayan gajaṃ guroḥ sutāyādripatīśvaro nadan |

Sañjaya said: Urged on by strength, the finest effort in weapon-craft, and anger, the lord of Malaya, while goading his elephant forward, swiftly hurled a javelin blazing like the sun’s rays at the son of the Guru (Droṇa), roaring aloud.

सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तोमरम्a javelin/spear
तोमरम्:
Karma
TypeNoun
Rootतोमर
FormMasculine, Accusative, Singular
भास्कर-रश्मि-वर्चसम्having the brilliance of the sun’s rays
भास्कर-रश्मि-वर्चसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभास्कररश्मिवर्चस्
FormMasculine, Accusative, Singular
बल-अस्त्र-सर्ग-उत्तम-यत्नम्the best effort for a forceful weapon-discharge
बल-अस्त्र-सर्ग-उत्तम-यत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootबलास्त्रसर्गोत्तमयत्न
FormMasculine, Accusative, Singular
मन्युभिःwith wrath/anger
मन्युभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमन्यु
FormMasculine, Instrumental, Plural
ससर्जhe hurled/let fly
ससर्ज:
Karta
TypeVerb
Rootसृज्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र
परिपीडयन्pressing/torturing
परिपीडयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-पीड्
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular
गजम्the elephant
गजम्:
Karma
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Accusative, Singular
गुरोःof the teacher
गुरोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootगुरु
FormMasculine, Genitive, Singular
सुतायto the son
सुताय:
Sampradana
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Dative, Singular
अद्रिपतीश्वरःthe lord of the mountain-kings (a mighty ruler)
अद्रिपतीश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootअद्रिपतीश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
नदन्roaring
नदन्:
Karta
TypeVerb
Rootनद्
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
G
guroḥ suta (Droṇa-putra, commonly Aśvatthāman)
M
Malaya (mountain)
T
tomara (javelin)
G
gaja (elephant)
S
Sūrya/Bhāskara (as simile)

Educational Q&A

The verse highlights how anger (krodha), when joined with strength and skill, accelerates violent decision-making in war. Ethically, it points to the peril of wrath: it sharpens action but can eclipse restraint and discernment, intensifying harm in the name of martial duty.

A mountain-lord associated with Malaya, riding and urging his elephant, roars and swiftly hurls a sun-bright javelin (tomara) at the ‘Guru’s son’—understood as Droṇa’s son (Aśvatthāman)—as the battle surges forward.