Shloka 30
Kṛṣṇasya Dvārakā-praveśaḥ — Krishna’s Return to Dvārakā and the Raivataka Festival
Devanagari script
ततः खनत एवाथ वित्रर्षरर्धरणीतलम् । नागलोकस्य पन्थानं कर्तुकामस्य निश्चयात्,उत्तंक नागलोकमें जानेका मार्ग बनानेके लिये निश्चय करके धरती खोदते ही जा रहे थे कि महातेजस्वी वज्रधारी इन्द्र घोड़े जुते हुए रथपर बैठकर उस स्थानपर आ पहुँचे और विप्रवर उत्तंकसे मिले
Transliteration
tataḥ khanata evātha vitṛṣarardharaṇītalam | nāgalokasya panthānaṃ kartukāmasya niścayāt |
Translation
Vaiśampāyana said: Then, resolved to make a passage to the realm of the Nāgas, Uttanka kept digging into the earth without pause. At that very spot, Indra—the mighty wielder of the thunderbolt—arrived seated on a chariot yoked with horses and encountered the foremost of brāhmaṇas, Uttanka.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्ययम्
खनतhe digs
खनत:
Karta
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमा-पुरुषः, एकवचनम् (वेदिक/महाकाव्य-प्रयोगे वर्तमानकाले)
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formअव्ययम्
अथthen, now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
Formअव्ययम्
वित्रस्तfrightened, alarmed
वित्रस्त:
Karma
TypeAdjective
Rootवि-त्रस् (धातु) → वित्रस्त (कृदन्त/भूतकृदन्त)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम् (विशेषणम्)
अर्धhalf
अर्ध:
TypeNoun/Adjective
Rootअर्ध (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम् (मात्रा/परिमाणार्थे)
धरणीतलम्the surface of the earth/ground
धरणीतलम्:
Karma
TypeNoun
Rootधरणी-तल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
नागलोकस्यof the Nāga-world
नागलोकस्य:
TypeNoun
Rootनाग-लोक (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गम्, षष्ठी, एकवचनम्
पन्थानम्path, way
पन्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
कर्तुकामस्यof (him) wishing to do/make
कर्तुकामस्य:
TypeAdjective
Rootकर्तुकाम (कृदन्त-समासः; कर्तुम् + काम)
Formपुंलिङ्गम्, षष्ठी, एकवचनम् (उत्तंकस्य विशेषणम्)
निश्चयात्from determination; due to resolve
निश्चयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनिश्चय (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गम्, पञ्चमी, एकवचनम्
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaU
UttankaI
IndraV
VajraC
Chariot (ratha)H
Horses (aśvāḥ)E
Earth (dharāṇī)N
NāgalokaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes