Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

तमोगुण-निरूपण

Analysis of Tamas and its Marks

अत्यागश्चाभिमानश्चव मोहो मन्युस्तथाक्षमा । मत्सरश्रैव भूतेषु तामसं वृत्तमिष्यते,देवता, ब्राह्मण और वेदकी सदा निन्दा करना, दान न देना, अभिमान, मोह, क्रोध, असहनशीलता और प्राणियोंके प्रति मात्सर्य--ये सब तामस बर्ताव हैं

atyāgaś cābhimānaś ca moho manyus tathākṣamā | matsaraś caiva bhūteṣu tāmasaṁ vṛttam iṣyate ||

Vāyu-deva said: “Stinginess (refusal to give), pride, delusion, anger, intolerance, and envy toward living beings—such conduct is regarded as tāmasa (born of darkness and inertia).”

अत्यागःnon-giving; refusal to give
अत्यागः:
Karta
TypeNoun
Rootअत्याग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अभिमानःpride; self-conceit
अभिमानः:
Karta
TypeNoun
Rootअभिमान (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मोहम्delusion
मोहम्:
Karta
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
मन्युःanger; wrath
मन्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमन्यु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अक्षमाintolerance; unforbearance
अक्षमा:
Karta
TypeNoun
Rootअक्षमा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
मत्सरःenvy; malice
मत्सरः:
Karta
TypeNoun
Rootमत्सर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भूतेषुtowards beings; among creatures
भूतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Plural
तामसम्tamasic; of darkness/ignorance
तामसम्:
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
वृत्तम्conduct; behavior
वृत्तम्:
Karta
TypeNoun
Rootवृत्त (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
इष्यतेis considered; is held to be
इष्यते:
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Active (Atmanepada usage)

वायुदेव उवाच

V
Vāyu-deva
B
bhūta (living beings)

Educational Q&A

The verse defines tāmasa conduct by listing inner vices—miserliness, pride, delusion, anger, intolerance, and envy—implying that ethical life requires generosity, humility, clarity, patience, forbearance, and goodwill toward all beings.

Vāyu-deva is instructing the listener by classifying certain traits as tāmasa, using a concise catalogue of behaviors that obstruct dharma and harmonious social and spiritual life.