Shloka 9
Jaratkāru-nirukti and Parīkṣit’s forest encounter (जরত्कारुनिरुक्तिः—परिक्षिद्वनप्रसङ्गः)
Devanagari script
अभ्यसूयन्ति सततं परस्परममित्रवत् । ततो<5हं तप आतिष्ठं नैतान् पश्येयमित्युत,वे सदा परस्पर शत्रुकी भाँति एक-दूसरेके दोष निकाला करते हैं। इससे ऊबकर मैं तपस्यामें लग गया हूँ; जिससे मैं उन्हें देख न सकूँ
Transliteration
abhyasūyanti satataṃ parasparam amitravat | tato 'haṃ tapa ātiṣṭhaṃ naitān paśyeyam ity uta ||
Translation
They constantly find fault with one another, as if they were enemies. Wearied by this, I have taken up austerity, thinking, ‘May I not have to see them.’
Word by Word
अभ्यसूयन्तिthey censure / find fault
अभ्यसूयन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootअभ्यसूय् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
सततम्constantly
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
परस्परम्each other / mutually
परस्परम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
अमित्रवत्like enemies
अमित्रवत्:
TypeIndeclinable
Rootअमित्रवत् (प्रातिपदिक)
ततःthereupon / from that (cause)
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
तपःausterity / penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
आतिष्ठम्I undertook / I resorted to
आतिष्ठम्:
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु)
Formलुङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
एतान्these (people)
एतान्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
पश्येयम्I might see / I should see
पश्येयम्:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formविधिलिङ् (संभावना/इच्छा), उत्तम, एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
उतand / also (emphatic particle)
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Speaker
शेष उवाच
Characters & Entities
Ś
ŚeṣaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes