Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

एकचक्रानिवासे ब्राह्मणगृहदुःखश्रवणम् | Hearing the Brāhmaṇa Household’s Distress at Ekacakrā

चरन्‌ मार्गान्‌ विजानाति नक्षत्रैविन्दते दिश: | आत्मना चात्मन: पञज्च पीडयन्‌ नानुपीड्यते,“मनुष्य घूम-फिरकर रास्तेका पता लगा लेता है, नक्षत्रोंस दिशाओंको समझ लेता है तथा जो अपनी पाँचों इन्द्रियोंका स्वयं ही दमन करता है, वह शत्रुओंसे पीड़ित नहीं होता

caran mārgān vijānāti nakṣatrair vindate diśaḥ | ātmanā cātmanaḥ pañca pīḍayan nānupīḍyate ||

Vaiśampāyana said: “By travelling about, a person comes to know the roads; by the stars, he finds the directions. And one who, by his own self, restrains the five senses is not oppressed by enemies.”

चरन्walking, roaming
चरन्:
Karta
TypeVerb
Rootचर्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
मार्गान्paths, routes
मार्गान्:
Karma
TypeNoun
Rootमार्ग
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
विजानातिknows, understands
विजानाति:
TypeVerb
Rootज्ञा
Formलट्, परस्मैपद, प्रथम, एकवचन
नक्षत्रैःby the stars
नक्षत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootनक्षत्र
Formनपुं, तृतीया, बहुवचन
विन्दतेfinds, obtains
विन्दते:
TypeVerb
Rootविद् (विन्दति)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
दिशःdirections
दिशः:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
Formस्त्री, द्वितीया, बहुवचन
आत्मनाby oneself
आत्मना:
Karana
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुं, तृतीया, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुं, षष्ठी, एकवचन
पञ्चfive
पञ्च:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च
पीडयन्restraining, subduing (lit. pressing)
पीडयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपीड्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
अनुपीड्यतेis not afflicted/oppressed
अनुपीड्यते:
TypeVerb
Rootपीड्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन, कर्मणि/भावे प्रयोग (passive sense)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
N
nakṣatra (stars/constellations)
D
diś (directions)
P
pañcendriya (five senses)