Shloka 45
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
विना पतिमहं तेन न गच्छेयं पितामहम् / हहैवास्ते पतिर्यावत्स्वदेहं लभते तथा
Transliteration
vinā patimahaṃ tena na gaccheyaṃ pitāmaham / hahaivāste patiryāvatsvadehaṃ labhate tathā
Translation
Without him, without my husband, I shall not go to Pitāmaha. Alas! Until my husband regains his own body, I will remain here.
Word by Word
vināwithout
vinā:
Sambandha (सम्बन्ध/अपादानार्थ-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootvinā (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-निपातः/पूर्वपदप्रयोगः; अर्थे ‘वर्जने’ (without)
patimhusband
patim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
tenawith him/with that
tena:
Sahakari/Instrument (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण), एकवचन
nanot
na:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः (negation particle)
gaccheyamI should go
gaccheyam:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलिङ् (विधिलिङ्/optative); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
pitāmahamto the Grandfather (Brahmā)
pitāmaham:
Karma (कर्म/गन्तव्य)
TypeNoun
Rootpitāmaha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन
hahaalas!
haha:
None (उद्गार)
TypeIndeclinable
Roothaha (अव्यय)
Formउद्गार-निपातः (exclamation/interjection)
evaindeed/only
eva:
None (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-निपातः (emphatic particle)
āsteremains/sits
āste:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootās (धातु)
Formलट् (वर्तमान); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
patiḥthe husband
patiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
yāvatuntil/as long as
yāvat:
Kāla (काल-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyāvat (अव्यय)
Formअव्यय; काल-परिमाणवाचक-सम्बन्धकः (conjunction/adverb: as long as/until)
sva-dehamhis own body
sva-deham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + deha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (‘स्वः देहः’ = own body)
labhateobtains
labhate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootlabh (धातु)
Formलट् (वर्तमान); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
tathāthus/so
tathā:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: thus/so)