Shloka 12
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
तत्क्षोभात्क्षुभितस्वान्ताः शक्तयः संभ्रमोद्धताः / अग्निप्राकारवलयान्निर्जगमुर्बद्धपङ्कयः
Transliteration
tatkṣobhātkṣubhitasvāntāḥ śaktayaḥ saṃbhramoddhatāḥ / agniprākāravalayānnirjagamurbaddhapaṅkayaḥ
Translation
From that upheaval the hearts of the śakti-bearers were shaken, driven up by confusion; and they burst forth from the ring of fiery ramparts like lotuses with tightly closed petals.
Word by Word
तत्-क्षोभात्from that disturbance
तत्-क्षोभात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षोभ (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी एकवचन, पुल्लिङ्ग; तत्पुरुषः (तस्य क्षोभः) = ‘from that agitation’
क्षुभित-स्वान्ताःwith agitated hearts
क्षुभित-स्वान्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुभित (कृदन्त; क्षुभ् धातु, क्त) + स्वान्त (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा बहुवचन, पुल्लिङ्ग; कर्मधारयः (क्षुभितं स्वान्तं येषाम्) = ‘whose hearts were agitated’
शक्तयःthe spears/lances
शक्तयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग (Nominative plural)
संभ्रम-उद्धताःhurriedly raised
संभ्रम-उद्धताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसंभ्रम (प्रातिपदिक) + उद्धत (कृदन्त; उद्+हन्/उद्+धृ?; here ‘उद्धत’ = ‘raised/impelled’, क्त)
Formप्रथमा बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग; तत्पुरुषः (संभ्रमेण उद्धताः) = ‘raised/brandished in haste’
अग्नि-प्राकार-वलयात्from the fiery enclosure
अग्नि-प्राकार-वलयात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + प्राकार (प्रातिपदिक) + वलय (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; तत्पुरुषः (अग्नेः प्राकारः वलयवत्) = ‘from the ring/enclosure of fire’
निर्जगमुःthey came forth
निर्जगमुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्+गम् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद) 3पुरुष बहुवचन; परोक्षभूत/परफेक्ट (Perfect, 3rd plural)
बद्ध-पङ्कयःmud-clotted
बद्ध-पङ्कयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबद्ध (कृदन्त; बन्ध् धातु, क्त) + पङ्क (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग; कर्मधारयः (बद्धः पङ्कः येषाम्) = ‘having clotted mud’ / ‘mud-bound’ (agreeing with ‘शक्तयः’)