Shloka 47
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
विशोकाः सत्त्वबहुला एकांतसुखिनः प्रजाः / ताश्शश्वत् कामचरिण्यो नित्यं मुदितमानसाः
Transliteration
viśokāḥ sattvabahulā ekāṃtasukhinaḥ prajāḥ / tāśśaśvat kāmacariṇyo nityaṃ muditamānasāḥ
Translation
The people were free from sorrow, rich in sattva, and happy in solitary bliss. Ever they moved as they wished, their hearts always filled with joy.
Word by Word
विशोकाःsorrowless
विशोकाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + शोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम्
सत्त्व-बहुलाःabounding in goodness/strength
सत्त्व-बहुलाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक) + बहुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सत्त्वेन बहुलाः)
एकान्त-सुखिनःenjoying solitary/undisturbed happiness
एकान्त-सुखिनः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकान्त (प्रातिपदिक) + सुखिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (एकान्ते सुखिनः)
प्रजाःcreatures/people
प्रजाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
ताःthose (they)
ताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
शश्वत्always
शश्वत्:
सम्बन्ध (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशश्वत् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), नित्यत्वार्थे
काम-चरिण्यःmoving as they wish, acting at will
काम-चरिण्यः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक) + चरिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (कामेन चरन्ति)
नित्यम्constantly
नित्यम्:
सम्बन्ध (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
मुदित-मानसाःwith joyful minds
मुदित-मानसाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुदित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (मुदितं मानसं येषाम्)