Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 55
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
अनिश्चित्य कृतामाहुर्व्यवधारणकल्पनाम् / यथा हीदं तथा तद्वै इदं चैव तथैव तत्
Transliteration
aniścitya kṛtāmāhurvyavadhāraṇakalpanām / yathā hīdaṃ tathā tadvai idaṃ caiva tathaiva tat
Translation
That which is fashioned without being firmly ascertained is called “vyavadhāraṇa-kalpanā,” a determining supposition: as this is, so indeed is that—this likewise so, and that likewise so.
Word by Word
अनिश्चित्यwithout ascertaining, not determining
अनिश्चित्य:
Pūrvakāla (पूर्वकाल/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन् + नि-चित् (धातु) → अनिश्चित्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); ‘having not ascertained’
कृताम्made, constructed
कृताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; (कलपनाम् इति स्त्रीलिङ्गं विशेषयति)
आहुःthey say
आहुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
व्यवधारणकल्पनाम्a conjecture/construct of delimitation (definitive determination)
व्यवधारणकल्पनाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootव्यवधारण + कल्पना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (व्यवधारणस्य कल्पना)
यथाas, just as
यथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (correlative ‘as’)
हिindeed, for
हि:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/causal particle)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
तथाso, thus
तथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (so, thus)
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
वैindeed
वै:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवjust, only
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (restrictive/emphatic)
तथाso
तथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
एवexactly
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन