Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 54
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
पुरातिक्रान्तवाचित्वात्पुराकल्पस्य कल्प नाम् / मन्त्रब्राह्मणकल्पैश्च निगमैः शुद्धविस्तरैः
Transliteration
purātikrāntavācitvātpurākalpasya kalpa nām / mantrabrāhmaṇakalpaiśca nigamaiḥ śuddhavistaraiḥ
Translation
Because the ancient utterance has passed beyond its former age, that primeval kalpa is spoken of by the name “Kalpa”; and in the Nigamas—pure and expansive—it is set forth through the Mantras, the Brāhmaṇas, and the Kalpa-texts.
Word by Word
पुराformerly, earlier
पुरा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
अतिक्रान्तpassed beyond, transcended
अतिक्रान्त:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति-क्रम् (धातु) → अतिक्रान्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); विशेषण; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग? (contextual), प्रथमा/द्वितीया? (in compound)
वाचित्वात्because of being expressible/denotable
वाचित्वात्:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootवाचित्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; -त्व प्रत्ययान्त भाववाचक (abstract noun)
पुराformerly
पुरा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
कल्पस्यof the kalpa (aeon/ritual procedure)
कल्पस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
कल्पKalpa (name/section)
कल्प:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (as heading/term)
नामcalled, named
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; नामार्थक निपात (particle meaning ‘called/namely’)
मन्त्रब्राह्मणकल्पैःby the mantras, brāhmaṇas, and kalpas
मन्त्रब्राह्मणकल्पैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमन्त्र + ब्राह्मण + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; द्वन्द्वसमास (मन्त्राः च ब्राह्मणानि च कल्पाः च)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
निगमैःby the Nigamas (Vedic texts)
निगमैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootनिगम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
शुद्धविस्तरैःwith pure/clear expanse (i.e., in a purified detailed form)
शुद्धविस्तरैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुद्ध + विस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; कर्मधारय (शुद्धः विस्तरः)