Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 56
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
इत्येवमेषा ह्युपमा दशमो ब्राह्मणस्य तु / इत्येतद्ब्रह्मणस्यादौ विहितं रक्षणं बुधैः
Transliteration
ityevameṣā hyupamā daśamo brāhmaṇasya tu / ityetadbrahmaṇasyādau vihitaṃ rakṣaṇaṃ budhaiḥ
Translation
Thus this simile is reckoned as the tenth within the Brāhmaṇa portion; and so, at the very beginning of the lore of Brahman, the wise ordained this rule of safeguarding.
Word by Word
इतिthus
इति:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसमाप्तिसूचक (quotative particle)
एवम्in this manner
एवम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus, in this way)
एषाthis (f.)
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हिindeed
हि:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
उपमाsimile, comparison
उपमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउपमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दशमःtenth
दशमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal)
ब्राह्मणस्यof the Brāhmaṇa (section/text)
ब्राह्मणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तुbut, indeed
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
इतिthus
इति:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसमाप्तिसूचक
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject)
ब्रह्मणस्यof Brahman / of the Veda
ब्रह्मणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (ब्रह्म), षष्ठी, एकवचन
आदौat the beginning
आदौ:
Deśa/Kāla-adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially); ‘in the beginning’
विहितम्prescribed, ordained
विहितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-धा (धातु) → विहित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (रक्षणम् इति विशेष्यं)
रक्षणम्protection, safeguarding
रक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बुधैःby the wise (sages)
बुधैः:
Karaṇa (करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन