Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 77
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
भ्रमतो मण्डलान्यस्य खेचरस्य रथस्य तु / युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि
Transliteration
bhramato maṇḍalānyasya khecarasya rathasya tu / yugākṣakoṭī te tasya dakṣiṇe syandanasya hi
Translation
Within the circling courses of that sky-roaming chariot, the ends of its yoke-axle are indeed situated on the chariot’s southern side.
Word by Word
भ्रमतःof the revolving (one)
भ्रमतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (भ्रमन्) → षष्ठी एकवचन ‘भ्रमतः’ — Present participle used as genitive singular: ‘of (one) revolving’
मण्डलानिcircles/orbits
मण्डलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन — Nom./Acc. plural; अत्र कर्मभावे (what is traversed/formed)
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular
खेचरस्यof the sky-goer (sun)
खेचरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootखेचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular; उपपद-तत्पुरुषः (खे चरति)
रथस्यof the chariot
रथस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular
तुindeed/but
तु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात — particle
युग-अक्ष-कोटीthe two ends of the yoke-axle
युग-अक्ष-कोटी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual; तत्पुरुषसमासः (युगस्य अक्षस्य कोटिः)
तेthose two
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual (agreeing with कोटी)
तस्यof that (chariot)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular
दक्षिणेon the right side
दक्षिणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular; दिशावाचक/स्थानवाचक
स्यन्दनस्यof the chariot
स्यन्दनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular
हिindeed/for
हि:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक निपात — particle (indeed/for)