Brahma Purana — Apsaroyugam Tirtha: The Confluence that Grants Worldly Enjoyment and Liberation, Shloka 9
Devanagari script
जगाम दक्षिणां गङ्गां यत्र कालञ्जरो हरः तपस्यन्तं तदोवाच पुनर् इन्द्रः सहस्रदृक् //
Translation
This is the sacred verse (no. 9), suitable for devotional recitation and scholarly study.
Word by Word
जगामwent
जगाम:
क्रिया (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गङ्गाम्)
गङ्गाम्to the Gaṅgā
गङ्गाम्:
गत्यर्थकर्म (Goal/कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (Location marker/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb)
कालञ्जरःKālañjara (mountain)
कालञ्जरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकालञ्जर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पर्वतनाम
हरःHara (Śiva)
हरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शिवनाम
तपस्यन्तम्performing austerities
तपस्यन्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootतपस् (धातु √तप्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्यः (कं? विश्वामित्रम् implied)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
उवाचsaid/spoke
उवाच:
क्रिया (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सहस्रदृक्the thousand-eyed
सहस्रदृक्:
कर्ता (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्रदृश् (प्रातिपदिक) = सहस्र + दृश्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (सहस्रं दृशः यस्य = ‘whose eyes are a thousand’) विशेषणम् (इन्द्रः)
Speaker
Narrator; Indra addresses Viśvāmitra (implied)