Brahma Purana — Apsaroyugam Tirtha: The Confluence that Grants Worldly Enjoyment and Liberation, Shloka 8
Devanagari script
तस्यां गतायां सस्मार गाधिपुत्रो ऽखिलं कृतम् तं तु देशं परित्यज्य तीर्थं तु सुरवल्लभम् //
Translation
This is the sacred verse (no. 8) as transmitted in the Brahma Purana.
Word by Word
तस्याम्in her / when she
तस्याम्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; ‘in her/when she…’
गतायाम्having gone / when (she) had gone
गतायाम्:
अधिकरण (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
सस्मारremembered
सस्मार:
क्रिया (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
गाधिपुत्रःthe son of Gādhi (Viśvāmitra)
गाधिपुत्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगाधिपुत्र (प्रातिपदिक) = गाधि + पुत्र
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (गाधेः पुत्रः)
अखिलम्all/entire
अखिलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (कृतम्)
कृतम्the deed done
कृतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘what was done’ (कर्मवाच्य)
तम्that
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वय
देशम्place/region
देशम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
परित्यज्यhaving left
परित्यज्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having abandoned’
तीर्थम्sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुand/but
तु:
सम्बन्धसूचक (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
सुरवल्लभम्beloved of the gods
सुरवल्लभम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसुरवल्लभ (प्रातिपदिक) = सुर + वल्लभ
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्); तत्पुरुष-समासः (सुराणां वल्लभम् = ‘dear to the gods’)
Speaker
Narrator describing Viśvāmitra’s response