Brahma Purana — Apsaroyugam Tirtha: The Confluence that Grants Worldly Enjoyment and Liberation, Shloka 7
Devanagari script
तदोक्तेन्द्रेण सा मेना विश्वामित्रं तपश्च्युतम् कृत्वा कन्यां तथा दत्त्वा जगामेन्द्रपुरं पुनः //
Translation
This is the sacred verse (no. 7) preserved in the venerable Brahma Purana.
Word by Word
तदुक्तेन्द्रेणby Indra who said that
तदुक्तेन्द्रेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतदुक्तेन्द्र (प्रातिपदिक) = तद् + उक्त + इन्द्र
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तदुक्तः इन्द्रः = ‘by that-spoken Indra’)
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
मेनाMenā
मेना:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
विश्वामित्रम्Viśvāmitra
विश्वामित्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; व्यक्तिनाम
तपःच्युतम्fallen from austerity
तपःच्युतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतपःच्युत (प्रातिपदिक) = तपस् + च्युत
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (विश्वामित्रम्) ; तत्पुरुष-समासः (तपसः च्युतः = ‘fallen from austerity’)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having done/made’
कन्याम्a maiden/daughter
कन्याम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाthus/so
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having given’
जगामwent
जगाम:
क्रिया (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इन्द्रपुरम्to Indra’s city
इन्द्रपुरम्:
गत्यर्थकर्म (Goal/कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्रपुर (प्रातिपदिक) = इन्द्र + पुर
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थे कर्म/देशाधिकरण-भावः (to the place)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
Speaker
Narrator reporting events; Indra and Menakā are principal agents