Mantra 15

Sukta 7

Sanskrit (Devanagari)

मुमुचाना ओषधयोऽग्नेर्वैश्वानरादधि । भूमिं संतन्वतीरित यासां राजा वनस्पतिः

IAST Transliteration

mumucānā́ oṣádhayo ’agnér vaiśvānarád ádhi | bhū́miṁ saṁtanvatī́r ita yā́sāṁ rā́jā vanáspátiḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Releasing (from bonds) are the Herbs, from Agni, from Vaiśvānara; spreading themselves upon the Earth—go ye forth—of whom the Forest-Lord is the King.

Word by Word

• मुमुचानाः: releasing, setting free (as healers)
• मुमुचानाः: कर्तृ (ओषधयः—‘मुमुचानाः’ इति कर्तृविशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: मुच् (धातु) → मुमुच् (देशिदेरिवेटिव/इच्छार्थ-प्रयत्नार्थ पुनरुक्ति) + शानच्

• ओषधयः: herbs, medicinal plants
• ओषधयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ओषधि- (प्रातिपदिक)

• अग्नेः: of Agni
• अग्नेः: सम्बन्ध (षष्ठी—‘of Agni’)
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• वैश्वानरात्: from Vaiśvānara (Agni as the universal fire)
• वैश्वानरात्: अपादान
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: वैश्वानर- (प्रातिपदिक; अग्नेः विशेषण/नाम)

• अधि: from, out of; upon
• अधि: अपादान-सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• भूमिम्: the earth, ground
• भूमिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भूमि- (प्रातिपदिक)

• संतन्वतीः: spreading/expanding (over)
• संतन्वतीः: कर्तृ (ओषधयः—विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle-like adjective
• Root: सम् + तन् (धातु) → संतनु + वत् (मतुप्/वतुप्) स्त्री-बहुवचन

• ईरित: uttered, impelled (set forth)
• ईरित: वाक्य-विशेषण (क्रियाविशेषणवत्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: ईर् (धातु) → ईरित (क्त-प्रत्ययान्त)

• यासाम्: of which (of whom)
• यासाम्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → या-

• राजा: king
• राजा: कर्तृ (अस्ति/भवति इति अध्याहृत-क्रिया)
• Type: Noun
• Root: राजन्- (प्रातिपदिक)

• वनस्पतिः: lord of the forest; (chief) tree/plant
• वनस्पतिः: कर्तृ/सम्बन्ध (राजा इत्यस्य समानाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: वनस्पति- (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (oṣadhi hymn complex)

Devata: Oṣadhayaḥ; Agni Vaiśvānara; Vanaspati

Chandas: Anuṣṭubh-like (common in AV healing verses; metrical reading depends on recension scansion)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Release and reassurance → expansive spreading → settled confidence in vegetal order.","listener_experience":"Calm trust in nature’s pharmacy; gentle empowerment.","intensity":4}