Sukta 10
Rishi: Atharvanic tradition (hymn-level attribution varies; often treated as Atharvan/Bṛghu-Aṅgiras milieu rather than a single ṛṣi)
Devata: Sāman-forms personified (Bṛhat, Rathantara, Yajñāyajñiya, Vāmadevya) as efficacious ritual powers; implicitly Vāc/Bráhman
Chandas: Mixed/prose-like enumerative style; functionally treated as mantraic anuṣṭubh-equivalent in domestic application (edition-dependent)
Mantras
Mantra 1
विराट्। विराड् वा इदमग्र आसीत् तस्या जातायाः सर्वमबिभेदियमेवेदं भविष्यतीति
Virāj. Verily, Virāj was this in the beginning. When she was born, all things were in dread: ‘This—this very one—will become this All,’ so (they thought).
Mantra 2
सोदक्रामत् सा गार्हपत्ये न्यऽक्रामत्।।२॥ गृहमेधी गृहपतिर्भवति य एवं वेद ॥३।। सोदक्रामत् साहवनीये न्यऽक्रामत्।।४।। यन्त्यस्य देवा देवहूतिं प्रियो देवानां भवति य एवं वेद ॥५॥ सोदक्रामत् सा दक्षिणाग्नौ न्यऽक्रामत्।।६।। यज्ञर्तो दक्षिणीयो वासतयो भवति य एवं वेद ॥७॥ सोदक्रामत् सा सभायां न्यऽक्रामत्।।८।। यन्त्यस्य सभां सभ्यो भवति य एवं वेद ॥९॥ सोदक्रामत् सा समितौ न्यऽक्रामत्।।१०।। यन्त्यस्य समितिं सामित्यो भवति य एवं वेद ॥११॥ सोदक्रामत सामन्त्रणे न्यऽक्रामत्।।१२।।(६) यन्त्यस्यामन्त्रणमामन्त्रणीयो भवति य एवं वेद ॥१३॥(७) (2) १-१०) १ त्रिपदा साम्नी अनुष्टुप्, २ उष्णिग्गर्भा चतुष्पदोपरिष्टाद्विराड्बृहती, ३ एकपदा याजुषी गायत्री, ४ एकपदा साम्नी पङ्क्तिः ५ विराड् गायत्री, ६ आर्च्यनुष्टुप्, ७ साम्नी पङ्क्तिः, ८ आसुरी गायत्री, ९ साम्नी अनुष्टुप्, १० साम्नी बृहती। सोदक्रामत् सान्तरिक्षे चतुर्धा विक्रान्तातिष्ठत्
She stepped forth; in the Gārhapatya-fire she took her seat. A man becometh a thriving householder, a lord of the house, whoso thus knoweth. She stepped forth; in the Āhavanīya she took her seat. The Gods come unto his god-invitation; he becometh dear to the Gods, whoso thus knoweth. She stepped forth; in the Southern fire she took her seat. He becometh one whose sacrifice is in accord with Order, worthy of the fee, securely established, whoso thus knoweth. She stepped forth; in the Assembly-hall she took her seat. Men come unto his assembly; he becometh an assemblyman, whoso thus knoweth. She stepped forth; in the Samiti she took her seat. Men come unto his gathering; he becometh a member of the Samiti, whoso thus knoweth. She stepped forth; in the Invitation she took her seat. Men come unto his summons; he becometh one to be invited, whoso thus knoweth. She stepped forth; in mid-air, fourfold, having strode abroad, she stood fast.
Mantra 3
(८) तां देवमनुष्याऽ अब्रुवन्नियमेव तद् वेद यदुभय उपजीवेमेमामुप ह्वयामहा इति
Her Gods and men spake unto: ‘This ordinance indeed he knoweth—whereby we both may live thereon: let us call upon this one,’ thus said they.
Mantra 4
(९) तामुपाह्वयन्त
Her they called unto.
Mantra 5
(१०) ऊर्ज एहि स्वध एहि सूनृत एहीरावत्येहीति
Come, O Nourishment; come, O Svadhā; come, O Gracious Truth; come, O Irāvatī—thus (they invoked).
Mantra 6
(११) तस्या इन्द्रो वत्स आसीद् गायत्र्यऽभिधान्यभ्रमूधः
Of her Indra was the calf; Gāyatrī her names of calling; her udder was the cloud.
Mantra 7
(१२) बृहच्च रथन्तरं च द्वौ स्तनावास्तां यज्ञायज्ञियं च वामदेव्यं च द्वौ
Bṛhat and Rathantara—these twain were as two breasts; and Yajñāyajñiya and Vāmadevya—these also were two.
Mantra 8
(१३) ओषधीरेव रथन्तरेण देवा अदुह्रन् व्यचो बृहता
As one milks herbs, so with Rathantara the Gods milked forth Vyac, with Bṛhat.
Mantra 9
(१४) अपो वामदेव्येन यज्ञं यज्ञायज्ञियेन
The Waters (served) the Sacrifice with Vāmadevya, with Yajñāyajñiya.
Mantra 10
(१५) ओषधीरेवास्मै रथन्तरं दुहे व्यचो बृहत्
As (one milks) herbs, for him he milks Rathantara—Vyac (therefrom), (and) Bṛhat.
Mantra 11
(१६) अपो वामदेव्यं यज्ञं यज्ञायज्ञियं य एवं वेद
The Waters—Vāmadevya; the Sacrifice—Yajñāyajñiya: whoso thus knoweth (it).
Mantra 12
(१७) (3) (१-८) १ चतुष्दा विराडनुष्टुप्, २ आर्ची त्रिष्टुप्, ३,५,७ चतुष्पदा प्राजापत्या पङ्क्तिः, ४,६,८ आर्ची बृहती। सोदक्रामत् सा वनस्पतीनागच्छत् तां वनस्पतयोऽघ्नत सा संवत्सरे समभवत्।।१।। तस्माद् वनस्पतीनां संवत्सरे वृक्णमपि रोहति वृश्चतेऽस्याप्रियो भ्रातृव्यो य एवं वेद ॥२॥ (१८) सोदक्रामत् सा पितॄनागच्छत् तां पितरोऽघ्नत सा मासि समभवत्।।३।। तस्मात् पितृभ्यो मास्युपमास्यं ददति प्र पितृयाणं पन्थां जानाति य एवं वेद ॥४॥(१९) सोदक्रामत् सा देवानागच्छत् तां देवा अघ्नत सार्धमासे समभवत्।।५।। तस्माद् देवेभ्योऽर्धमासे वषट्कुर्वन्ति प्र देवयानं पन्थां जानाति य एवं वेद ॥६॥(२०) सोदक्रामत् सा मनुष्या३नागच्छत् तां मनुष्याऽ अघ्नत सा सद्यः समभवत्।।७।। तस्मान्मनुष्येऽभ्य उभयद्युरुप हरन्त्युपास्य गृहे हरन्ति य एवं वेद ॥८॥(२१) (4-5) (१-१६, १-१६) २२-२३, २६,२९(प्र०) चतुष्पदा साम्नी जगती, २२-२४, २८-२९(द्वि०) साम्नी बृहती, २२,२६ (तृ०) साम्नी उष्णिक्, २२-२३,२६,२९ (च०) आर्च्यनुष्टुप्, २३ (तृ०) आर्ची गायत्री, २४-२५, २८ (प्र०) चतुष्पदा उष्णिक्, २४ (तृ०) प्राजापत्यानुष्टुप्, २४-२५, २७ आर्ची त्रिष्टुप्, २५-२६ (द्वि०) साम्नी उष्णिक्, २५, २७-२८ (तृ०) विराड् गायत्री २७ (प्र०)चतुष्पदा प्राजापत्या जगती, २७ (द्वि०) साम्नी बृहती त्रिष्टुप्, २८ (च०) त्रिपदा ब्राह्मी भुरिग्गायत्री, २९ (तृ०) साम्नी अनुष्टुप्। सोदक्रामत् सासुरानागच्छत् तामसुरा उपाह्वयन्त माय एहीति ।। १।। तस्या विरोचनः प्राह्रादिर्वत्स आसीदयस्पात्रं पात्रम्।।२।। तां द्विमूर्धार्त्व्योऽधोक् तां मायामेवाधोक्।।३।। तां मायामसुरा उप जीवन्त्युपजीवनीयो भवति य एवं वेद ।।४॥(२२) सोदक्रामत् सा पितॄनागच्छत् तां पितर उपाह्वयन्त स्वध एहीति ।।५।। तस्या यमो राजा वत्स आसीद् रजतपात्रं पात्रम्।।६।। तामन्तको मार्त्यवोऽधोक् तां स्वधामेवाधोक्।।७।। तां स्वधां पितर उप जीवन्त्युपजीवनीयो भवति य एवं वेद।।८॥(२३) सोदक्रामत् सा मनुष्या३नागच्छत् तां मनुष्या३ उपाह्वयन्तेरावत्येहीति ।।९।। तस्या मनुर्वैवस्वतो वत्स आसीत् पृथिवी पात्रम् ।।१०।। तां पृथी वैन्योऽधोक् तां कृषिं च सस्यं चाधोक् ।।११।। ते कृषिं च सस्यं च मनुष्या३उप जीवन्ति कृष्टराधिरुपजीवनीयो भवति य एवं वेद ।।१२॥(२४) सोदक्रामत् सा सप्तऋषीनागच्छत् तां सप्तऋषय उपाह्वयन्त ब्रह्मण्वत्येहीति ।।१३।। तस्याः सोमो राजा वत्स आसीच्छन्दः पात्रम् ।।१४।। तां बृहस्पतिराङ्गिरसोऽधोक् तां ब्रह्म च तपश्चाधोक् ।।१५।। तद् ब्रह्म च तपश्च सप्तऋषय उप जीवन्ति ब्रह्मवर्चस्युऽपजीवनीयो भवति य एवं वेद ।१६॥(२५) (5) सोदक्रामत् सा देवानागच्छत् तां देवा उपाह्वयन्तोर्ज एहीति ।।१।। तस्या इन्द्रो वत्स आसीच्चमसः पात्रम् ।।२।। तां देवः सविताधोक् तामूर्जामेवाधोक् ।।३।। तामूर्जां देवा उप जीवन्त्युपजीवनीयो भवति य एवं वेद ।।४॥(२६) सोदक्रामत् सा गन्धर्वाप्सरस आगच्छत् तां गन्धर्वाप्सरस उपाह्वयन्त पुण्यगन्ध एहीति ।।५।। तस्याश्चित्ररथः सौर्यवर्चसो वत्स आसीत् पुष्करपर्णं पात्रम् ।।६।। तां वसुरुचिः सौर्यवर्चसोऽधोक् तां पुण्यमेव गन्धमधोक् ।।७।। तं पुण्यं गन्धं गन्धर्वाप्सरस उप जीवन्ति पुण्यगन्धिरुपजीवनीयो भवति य एवं वेद ।।८॥(२७) सोदक्रामत् सेतरजनानागच्छत् तामितरजना उपाह्वयन्त तिरोध एहीति।।९।। तस्याः कुबेरो वैश्रवणो वत्स आसीदामपात्रं पात्रम् ।।१०।। तां रजतनाभिः काबेरकोऽधोक् तां तिरोधामेवाधोक् ।।११। तां तिरोधामितरजना उप जीवन्ति तिरो धत्ते सर्वं पाप्मानमुपजीवनीयो भवति य एवं वेद
She stepped forth; she came unto the Lords of the Forest. The Forest-Lords smote her; within the year she came to full being.
Frequently Asked Questions
It is primarily a paustika hymn: recited to increase prosperity, nourishment, and the performer’s brahmavarcasa—effective, radiant speech that supports ritual success.
These are bandhu images: prosperity is pictured as a cosmic cow whose ‘milk’ is both food and empowered speech. The paired Sāmans are treated as stable sources of that nourishment.
Not necessarily. The hymn itself names and personifies the Sāman-forms as powers; in domestic use one may recite the mantras with a prosperity-intention, optionally keeping milk/ghee present as a symbolic support.