Mantra 13
Sukta 29
Sanskrit (Devanagari)
सोमस्येव जातवेदो अंशुरा प्यायतामयम्। अग्ने विरप्शिनं मेध्यमयक्ष्मं कृणु जीवतु
IAST Transliteration
sómasyeva jātavedo aṃśúr ā́ pyā́yatām ayám | ágne virapśínaṃ médhyam ayákṣmaṃ kṛṇu jī́vatu
English Translation (Griffith/Whitney)
Like Soma’s stalk, O Jātavedas, let this man grow full unto thriving. O Agni, make him well-shaped, pure for holy use, free from wasting sickness; let him live.
Word by Word
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
(उपमान-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव
जातवेदःJātavedas (Agni)
जातवेदः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-नाम)
अंशुःa ray; Soma-stalk/beam
अंशुः:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेष्य-भावे जातवेदः सह)
TypeNoun
Rootअंशु (प्रातिपदिक)
आtowards, forth (prefix)
आ:
(क्रियाविशेषण; धात्वर्थ-प्रवर्धक)
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootआ
प्यायताम्may (he/it) swell, thrive, grow
प्यायताम्:
(अकर्तृक/भावे; आशीर्वाद-प्रयोगः)
TypeVerb
Rootप्या (धातु; प्यायते/प्यायति = to swell, thrive)
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ (प्यायताम् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
विapart, away; fully (prefix)
वि:
(क्रियाविशेषण; धात्वर्थ-विशेषक)
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootवि
रप्शिनम्harmful, injuring; tearing
रप्शिनम्:
कर्म (कृणु इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootरप्शिन् (प्रातिपदिक)
मेध्यम्fit for sacrifice; purifying
मेध्यम्:
कर्म (रप्शिनम् इत्यस्य विशेषणम् / अथवा कृणु इत्यस्य कर्म)
TypeAdjective
Rootमेध्य (प्रातिपदिक)
अयक्ष्मम्free from yákṣma (disease/consumption)
अयक्ष्मम्:
कर्म (कृणु इत्यस्य)
TypeNoun (used adjectivally with privative a-)
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक)
कृणुmake!
कृणु:
(आज्ञा; कर्ता = अग्ने)
TypeVerb
Rootकृ (धातु; to make, do)
जीवतुःlet the two live / may both live
जीवतुः:
(आशीर्वाद/विधि; कर्ता = द्वौ जनौ/उभौ)
TypeVerb
Rootजीव (धातु; to live)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (not isolated here).
Devata: Agni Jātavedas; Soma as comparative paradigm.
Chandas: Anuṣṭubh (approximate).
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From gentle thriving imagery → firm therapeutic command → calm affirmation of life.","listener_experience":"Hopeful steadiness: ‘I will regain form and live.’","intensity":5}