Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 19

नवैव ता नवतयो या भूमिर्व्यऽधूनुत । प्रजां हिंसित्वा ब्राह्मणीमसंभव्यं पराभवन्

návaivá tā́ navatáyo yā́ bhū́mir vy àdhūnutá | prajā́ṃ hiṃsitvā́ brāhmaṇī́m asambhavyáṃ parā́bhavan ||

Even nine—those companies of ninety—whom Earth cast off and scattered: for, having harmed the folk and wrought outrage upon a Brahmin woman, they fell to ruin, a deed intolerable.

नवnine
नव:
विशेषणम् (कर्म/कर्तृ-सम्बद्धम्)
TypeAdjective/Numeral
Rootनवन् (संख्या-प्रातिपदिक)
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध/निपात (एव-निश्चयार्थकः)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
ताःthose (f.)
ताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नवnine
नव:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बद्धम्)
TypeAdjective/Numeral
Rootनवन् (संख्या-प्रातिपदिक)
नवतयःgroups of ninety / nineties
नवतयः:
कर्तृ (ताः नवतयः)
TypeNoun
Rootनवतिः (प्रातिपदिक; ‘नवति’/‘नवतयः’ = नवतिसमूहाः)
याःwhich (f. pl.)
याः:
कर्तृ (भूमिः इत्यस्य सम्बन्धि-यत्)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भूमिःthe earth
भूमिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
विapart, asunder (intensifier)
वि:
क्रियाविशेषक (धात्वर्थ-विशेषणम्)
TypeIndeclinable (prefix)
Rootवि (उपसर्ग)
अधूनुतshook, agitated
अधूनुत:
क्रिया
TypeVerb
Rootधू (धातु; धूनोति = कम्पयति/विक्षिपति), उपसर्गः ‘अ’ (अधू-)
प्रजाम्offspring, people
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
हिंसित्वाhaving harmed
हिंसित्वा:
क्रियाविशेषणम् (पूर्वकर्म)
TypeVerbal derivative
Rootहिंस् (धातु) → हिंसि- (कृदन्ताधार) + त्वा
ब्राह्मणीम्a Brahmin woman
ब्राह्मणीम्:
कर्म (हिंसित्वा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootब्राह्मणी (प्रातिपदिक)
असम्भव्यम्impossible, not to be achieved
असम्भव्यम्:
कर्म/फल (पराभवन्—‘असम्भव्यम्’)
TypeAdjective
Rootअ-सम्भव्य (सम्+भू धातु से ‘सम्भव’/‘सम्भव्य’), नञ्-पूर्वकः
पराभवन्they were defeated / they perished
पराभवन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootपराभू (धातु; परा+भू = पराजयते/पराभवति)

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (verify Anukramaṇī)

Devata: Bhūmi (Earth) as moral agent; brahmanic sanctity as protected order

Chandas: Anuṣṭubh (to be confirmed)

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"Indignation → cosmic judgment → ruin as closure","listener_experience":"A stern moral shock; sense that the world itself rejects violence.","intensity":8}