Mantra 4

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

यस्य द्यौरुर्वी पृथिवी च मही यस्याद उर्व१न्तरिक्षम्। यस्यासौ सूरो विततो महित्वा कस्मै देवाय हविषा विधेम

IAST Transliteration

yásya dyáur urvī́ pṛthivī́ ca mahī́ yásyā́d urú antárikṣam | yásyā́sau sū́ro vitáto mahitvā́ kásmai devā́ya havíṣā vidhema ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Whose are the Sky, and Earth the broad, the great; from whom the wide Mid-air (is set); whose yonder Sun is spread abroad by majesty—to what God shall we pay worship with oblation?

Word by Word

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य

• द्यौः: the heaven/sky
• द्यौः: कर्तृ (वाक्ये विषयः)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• उर्वी: broad, wide
• उर्वी: विशेषणम् (द्यौः)
• Type: Adjective
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)

• पृथिवी: the earth
• पृथिवी: कर्तृ (वाक्ये विषयः)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• मही: great, vast
• मही: विशेषणम् (पृथिवी)
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक)

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य

• इदम्: this
• इदम्: कर्तृ (वाक्ये विषयः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उर्वम्: broad, wide
• उर्वम्: विशेषणम् (अन्तरिक्षम्)
• Type: Adjective
• Root: उर्व (प्रातिपदिक)

• अन्तरिक्षम्: the midspace/atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्तृ (वाक्ये विषयः)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य

• असौ: that (yonder)
• असौ: कर्तृ (वाक्ये विषयः)
• Type: Pronoun
• Root: असौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सूर्यः: the sun
• सूर्यः: कर्तृ (वाक्ये विषयः)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• विततः: spread out, extended
• विततः: विशेषणम् (सूर्यः)
• Type: Adjective
• Root: वि-√तन् (धातु) → वितत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• महित्वा: by (his) greatness/majesty
• महित्वा: करण/हेतु (येन—‘by/through greatness’)
• Type: Noun
• Root: महित्व (प्रातिपदिक; ‘महन्’ से भाव)

• कस्मै: to which (god)?
• कस्मै: सम्प्रदान (to whom)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाय: to the god
• देवाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• हविषा: with an oblation
• हविषा: करण (with oblation)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• विधेम: may we offer/perform (worship)
• विधेम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि-√धा (धातु)

Attribution

Rishi: As in the ‘Ka’ hymn complex (variable attribution)

Devata: Ka = Prajāpati/Brahman; cosmic triad and sun as manifestations

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by metrical count)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Vast cosmic survey → reassurance through ownership/order → calm devotion.","listener_experience":"Orientation, spaciousness, renewed energy.","intensity":5}