Mantra 5

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

ह्वयन्तु त्वा प्रतिजनाः प्रति मित्रा अवृषत । इन्द्राग्नी विश्वे देवास्ते विशि क्षेममदीधरन्

IAST Transliteration

hvayántu tvā pratijanā́ḥ práti mitrā́ avṛ́ṣata | indrāgnī́ víśve devā́s te víśi kṣémam adīdharan

English Translation (Griffith/Whitney)

Let the folk in answer call thee; let friendly powers in answer rain thee favour. Indra and Agni, and all the Gods—these have within the clan established security fast.

Word by Word

• ह्वयन्तु: may (they) call/invoke
• ह्वयन्तु: (वाक्यस्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ह्वे (√ह्वे)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (त्वद्-प्रातिपदिकम्)

• प्रतिजनाः: the people (each in turn / the folk)
• प्रतिजनाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्रतिजन (प्रातिपदिकम्)

• प्रति: towards; in return
• प्रति: (दिशा/सम्बन्ध-निर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• मित्राः: friends; Mitras
• मित्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिकम्)

• अवृषत: they rained down; they sprinkled
• अवृषत: (वाक्यस्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृष् (√वृष्)

• इन्द्राग्नी: Indra and Agni
• इन्द्राग्नी: कर्तृ
• Type: Noun (dual compound)
• Root: इन्द्र + अग्नि (समास-प्रातिपदिकम्)

• विश्वे: all
• विश्वे: कर्तृ (देवाः सह)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिकम्)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिकम्)

• ते: those; they
• ते: कर्तृ (देवाः इत्यस्य पुनरुक्त-निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (प्रातिपदिकम्)

• विशि: in the settlement/clan; among the people
• विशि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिकम्)

• क्षेमम्: security; welfare; peace
• क्षेमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षेम (प्रातिपदिकम्)

• अदीधरन्: they established; they set firm
• अदीधरन्: (वाक्यस्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (√धृ) [कारणार्थे/निच्-भावः: धारण/स्थापन]

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (royal-acclamation complex; specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī).

Devata: Indrāgnī; Viśve Devāḥ; implicitly the social body (viś) as recipient-field of kṣema.

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV royal and apotropaic materials; to be verified against pada count in a metrical pass).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From invitation/response → blessing-rain → firm establishment of security.","listener_experience":"Calm confidence, communal warmth, sense of being held by order.","intensity":4}