Mantra 9
Sukta 49
Sanskrit (Devanagari)
यो अद्य स्तेन आयत्यघायुर्मर्त्यो रिपुः । रात्री तस्य प्रतीत्य प्र ग्रीवाः प्र शिरो हनत्
IAST Transliteration
yó adyá sténá ā́yaty aghāyúr mártyo ripúḥ | rā́trī́ tásya pratī́tya prá grīvā́ḥ prá śíro hanat ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Whoso to-night, a thief, draws near—evil-living mortal, enemy—O Night, encountering him, smite forth his neck, smite forth his head.
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (यः = कर्ता-सम्बन्धी) / सम्बन्ध-प्रातिपदिकम्
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
अद्यtoday
अद्य:
अधिकरण (कालाधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
स्तेनःthief
स्तेनः:
कर्तृ (यः…स्तेनः = कर्ता)
TypeNoun
Rootस्तेन (प्रातिपदिक)
आयतिcomes, approaches
आयति:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (या गतौ) + आ-
अघायुःevil-lived, of wicked life
अघायुः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (used substantively)
Rootअघायु (प्रातिपदिक; अघ + आयु)
मर्त्यःmortal (man)
मर्त्यः:
कर्तृ-सम्बन्धी / कर्तृ-विशेषणम्
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
रिपुःenemy
रिपुः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeNoun
Rootरिपु (प्रातिपदिक)
रात्रीNight (goddess Night)
रात्री:
कर्तृ (हनत्-क्रियायाः कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतीत्यhaving come up to / having approached
प्रतीत्य:
पूर्वकाल-क्रिया (हनत्-क्रियायाः पूर्वकर्म)
TypeVerbal indeclinable (gerund)
Root√इ (इ गतौ) + प्रति-; क्त्वा-प्रत्ययः
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
ग्रीवाःnecks
ग्रीवाः:
कर्म (हनत्-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootग्रीवा (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
शिरःhead
शिरः:
कर्म (हनत्-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
हनत्struck, smote
हनत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√हन् (हिंसागत्योः)
Attribution
Rishi: Atharvanic
Devata: Rātrī as punitive guardian
Chandas: Anuṣṭubh-like
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From alert detection to decisive punitive action.","listener_experience":"A surge of defensive courage and uncompromising boundary-energy.","intensity":8}