Mantra 4
Sukta 48
Sanskrit (Devanagari)
सा पश्चात् पाहि सा पुरः सोत्तरादधरादुत। गोपाय नो विभावरि स्तोतारस्त इह स्मसि
IAST Transliteration
sā́ paścā́t pāhi sā́ púraḥ sóttarā́d ádharād út | gopā́ya no vibhā́vari stótāras te ihá smasi ||
English Translation (Griffith/Whitney)
From behind do thou protect, from before; from the north and from below likewise. Keep ward for us, O Vibhāvarī: thy praisers are we, here present.
Word by Word
साshe / that (fem.)
सा:
कर्तृ (अन्वयतः—रक्षिका/देवी) अथवा विशेषणम्
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पश्चात्from behind, at the back
पश्चात्:
अधिकरण (देश/दिक्) / उपपद-निर्देश
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
पाहिprotect!
पाहि:
क्रिया (आज्ञा) — कर्तृ: सा
TypeVerb
Rootपा (पालने/रक्षणे)
साshe
सा:
कर्तृ (अन्वयतः) अथवा विशेषणम्
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुरःin front
पुरः:
अधिकरण (देश/दिक्)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/उपसर्गार्थक-प्रातिपदिक)
साshe
सा:
कर्तृ (अन्वयतः) अथवा विशेषणम्
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उत्तरात्from the north
उत्तरात्:
अपादान (दिशः ‘from the north’) / देश-निर्देश
TypeNoun/Adjective (directional)
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
अधरात्from below
अधरात्:
अपादान (दिशः ‘from below’) / देश-निर्देश
TypeNoun/Adjective (directional)
Rootअधर (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
समुच्चय/अन्वय-निबन्धन
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
गोपायguard, protect!
गोपाय:
क्रिया (आज्ञा) — कर्तृ: विभावरि
TypeVerb
Rootगुप् (रक्षणे) / गोपाय (धातु-रूपम्)
नःus / for us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us / of us) — रक्षणस्य लाभार्थी
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विभावरिO radiant one (dispeller of darkness)
विभावरि:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (epithet)
Rootविभावरि (प्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग, संबोधन)
स्तोतारःpraisers, singers
स्तोतारः:
कर्तृ (अस्मसि इत्यस्य) / वक्तृ-समूह
TypeNoun
Rootस्तोतृ (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive) — स्तोतारः (your praisers)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / तद् (सर्वनाम) — सन्दर्भे युष्मद्
इहhere
इह:
अधिकरण (देश) — ‘here’
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
स्मःwe are
स्मः:
क्रिया — कर्तृ: स्तोतारः (वयं)
TypeVerb
Rootअस् (सत्तायाम्)
असिyou are
असि:
क्रिया — कर्तृ: (त्वम् = विभावरि)
TypeVerb
Rootअस् (सत्तायाम्)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)
Devata: Rātri (as Vibhāvarī)
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From checking vulnerable directions to calm assurance through guardianship.","listener_experience":"Contained, watched-over, able to relax into sleep.","intensity":3}