Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 45

अपामूर्ज ओजसो वावृधानमग्नेर्जातमधि जातवेदसः । चतुर्वीरं पर्वतीयं यदाञ्जनं दिशः प्रदिशः करदिच्छिवास्ते

apā́m ūrjá ójasaḥ vāvṛdhānáṁ agnér jātám ádhi jātavédasaḥ | catúrvīraṁ parvatī́yaṁ yád ā́ñjanaṁ díśaḥ pradíśaḥ karad íc chivā́s te ||

That Anjana which, waxing with the Waters’ nourishment and with vigor, is born of Agni—of Jātavedas; which is fourfold in strength, mountain-born—may it make for thee the quarters and the sub-quarters benign indeed.

अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
ऊर्जःof nourishment/strength
ऊर्जः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक)
ओजसःof vigor/power
ओजसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
वावृधानम्growing/being strengthened
वावृधानम्:
कर्म (अधि-जातम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (participle)
Rootवृध् (धातु) → वावृधान (कृदन्त, परिपूर्ण/वर्धमान)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
जातम्born; produced
जातम्:
कर्म/विधेय (contextual object: “that which is born”)
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त, भूतकर्मणि)
अधिupon; over; in
अधि:
अधिकरण (स्थान/आश्रय सूचक)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
जातवेदसःof Jātavedas (Agni, ‘knower of births’)
जातवेदसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेषण/नाम)
चतुर्वीरम्having four heroes/men; fourfold in heroes
चतुर्वीरम्:
कर्म (यदाञ्जनम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootचतुर्वीर (प्रातिपदिक)
पर्वतीयम्mountain-born; from the mountains
पर्वतीयम्:
कर्म (यदाञ्जनम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपर्वतीय (प्रातिपदिक)
यत्which; that
यत्:
कर्म (आञ्जनम् इत्यस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आञ्जनम्collyrium/ointment; an anointing substance
आञ्जनम्:
कर्म (करत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक) / अञ्ज् (धातु-संबन्धः)
दिशःthe directions
दिशः:
कर्म (करत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
प्रदिशःthe intermediate directions
प्रदिशः:
कर्म (करत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
करत्may (he/it) make; let (it) do
करत्:
क्रिया (विधेय)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
इत्indeed; just
इत्:
निपात (बल/निश्चय/एव-अर्थ)
TypeIndeclinable
Rootइत् (अव्यय/निपात)
शिवाःauspicious; kindly
शिवाः:
कर्तृ (ते इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
तेthey (those)
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Āñjana (remedy) with Agni/Jātavedas and Āpaḥ as empowering sources

Chandas: Triṣṭubh-like expansion (longer pādas; late AV flexibility)

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at cosmic sourcing → calm assurance of auspicious space.","listener_experience":"Grounded, protected in all directions, quietly uplifted.","intensity":6}