Mantra 3
Sukta 15
Sanskrit (Devanagari)
इन्द्रस्त्रातोत वृत्रहा परस्फानो वरेण्यः । स रक्षिता चरमतः स मध्यतः स पश्चात् स पुरस्तान्नो अस्तु
IAST Transliteration
índras trā́tót vr̥trahā́ parasphā́nó váreṇyaḥ | sá rakṣitā́ caramatáḥ sá madhyatáḥ sá paścā́t sá purástān no astu
English Translation (Griffith/Whitney)
Indra is saviour, yea Vṛtra-slayer, the crusher, the choice-worthy. Let him be our guardian from the farthest bound, from the midst; let him be from behind, let him be before us.
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्राताprotector, saviour
त्राता:
कर्तृ
TypeNoun (agent) / Adjective
Rootत्रै (धातु) → त्रातृ/त्राता (कृदन्त-प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
वृत्रहाslayer of Vṛtra
वृत्रहा:
कर्तृ
TypeNoun (epithet) / Adjective
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र + हन्)
परस्फानःthe far-striking/overpowering one (epithet)
परस्फानः:
कर्तृ
TypeNoun (epithet) / Adjective
Rootपरस्फान (प्रातिपदिक)
वरेण्यःmost excellent, worthy of choice
वरेण्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; √वृ ‘choose’ से)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रक्षिताprotector, guardian
रक्षिता:
कर्तृ
TypeNoun (agent) / Adjective
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षितृ/रक्षिता (कृदन्त-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
अरमतःat the far end, at the extremity
अरमतः:
अधिकरण
TypeNoun (locative-like adverbial gen./abl. in Vedic usage)
Rootअरम (प्रातिपदिक; ‘अन्त/सीमा’ अर्थे) अथवा अरमति-सम्बद्ध रूप
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद्
मध्यतःin the middle
मध्यतः:
अधिकरण
TypeIndeclinable (ablatival adverb)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद्
पश्चात्behind, from the rear
पश्चात्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद्
पुरस्तात्in front, from the fore
पुरस्तात्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात्
नःof us / for us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अस्तुlet (him) be
अस्तु:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (ṛṣi not specified in excerpt)
Devata: Indra
Chandas: Anuṣṭubh-like (not strictly verified here)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Praise of power → calm establishment of guards → settled safety.","listener_experience":"A quiet confidence, like being surrounded by watchmen.","intensity":5}