Mantra 47

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

ये तातृषुर्देवत्रा जेहमाना होत्राविदः स्तोमतष्टासो अर्कैः । आग्ने याहि सहस्रं देववन्दैः सत्यैः कविभिर्ऋषिभिर्घर्मसद्भिः

IAST Transliteration

yé tātṛṣúr devatrā́ jéhamānā hotrāvídaḥ stómatāṣṭāso arkáiḥ | ā́gne yāhi sahásraṃ devavandáiḥ satyáiḥ kavíbhir ṛ́ṣibhir gharmasádbhiḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

They who have thirsted godward, hastening—knowers of the Hotṛ’s work, hymn-shapers with their songs: O Agni, come hither with a thousand god-praisers, with true poets, with seers, with the gharmasitting sages.

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ततृषुः: have become eager / have thirsted (for)
• ततृषुः: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः)
• Type: Verb
• Root: तृष् (धातु) → तृप्/तृष्-सम्बद्धः; √तृष् ‘तृष्णायाम्/तर्पणे’ (वेद.)

• देवत्रा: towards the gods; in the divine way
• देवत्रा: अधिकरण (दिशा/क्षेत्र) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: देवत्रा (अव्यय; देव + -त्रा)

• जेहमाना: trembling; hastening
• जेहमाना: कर्तृ (ये इति विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √जिह्/जिहे (धातु; वेद. ‘कम्पने/चलने’) → जेहमान (वर्तमान कृदन्त)

• होत्राविदः: knowers of the Hotṛ-priestly function
• होत्राविदः: कर्तृ (ये इति विशेषणम्)
• Type: Noun (Agent) / Adjective
• Root: होत्रा-विद् (समास: होत्रा ‘होतृकर्म’ + विद् ‘जानाति’)

• स्तोमतष्टासः: fashioners/composers of hymns
• स्तोमतष्टासः: कर्तृ (ये इति विशेषणम्)
• Type: Noun (Agent)
• Root: स्तोम-तष्टृ (समास: स्तोम ‘स्तुति’ + तष्टृ ‘कर्तृ/रचयिता’; √तक्ष् ‘तक्षणे/निर्माणे’)

• अर्कैः: with chants/verses
• अर्कैः: करण
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• आ: hither; towards (here)
• आ: क्रियाविशेषण (आगमन-भावः)
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (Vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• याहि: come
• याहि: क्रिया (आह्वान)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: कर्म (आगमनस्य परिमाण/सहचर्य-निर्देशः)
• Type: Noun / Numeral
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• देववन्दैः: with god-praisers
• देववन्दैः: सहचर/करण (सह— ‘with’ भावः)
• Type: Noun (Agent) / Adjective
• Root: देव-वन्द (समास: देव ‘देव’ + वन्द ‘स्तुतिकर्तृ’; √वन्द् ‘स्तुतौ/वन्दने’)

• सत्यैः: true; truthful
• सत्यैः: सहचर/करण (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• कविभिः: with poets/seers
• कविभिः: सहचर/करण
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• ऋषिभिः: with ṛṣis
• ऋषिभिः: सहचर/करण
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• घर्मसद्भिः: with those seated at the gharma-rite / at the hot offering
• घर्मसद्भिः: सहचर/करण
• Type: Noun (Agent) / Adjective
• Root: घर्म-सद् (समास: घर्म ‘घर्म/उष्णपेय/घर्म-यज्ञ’ + सद् ‘आसीन/स्थित’; √सद् ‘सीदति/उपवेशने’)

Attribution

Rishi: Pitṛ/Agni-linked seer per AV Anukramaṇī tradition (edition-specific)

Devata: Agni (with seerly/ritualist retinue)

Chandas: Triṣṭubh-like

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From yearning and haste (tātṛṣuḥ/jehamānā) to awe at the vast retinue (sahasram) and confidence in truth-skilled guardians.","listener_experience":"Feeling of being backed by an ancient guild of experts; energized solemnity.","intensity":6}