Mantra 55
Sukta 8
Sanskrit (Devanagari)
तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामीदमेनमधराञ्चं पादयामि
IAST Transliteration
tásyedáṃ várcas téjaḥ prā́ṇám ā́yur ní véṣṭayāmi ídam enam adhárāñcam pādayāmi
English Translation (Griffith/Whitney)
This lustre, this fiery might, this breath, this life of his—herewith I enwrap; this man I force downward, I make him go below.
Word by Word
तस्यof him/its
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्म (समष्टि-कर्म; ‘this’ as the object being ‘wrapped/placed’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्चःlustre, radiance
वर्चः:
कर्म (आयु/प्राणादिसहितं वस्तु-समूहः)
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
तेजःsplendour, energy
तेजः:
कर्म
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
प्राणम्breath, vital force
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
आयुःlife-span
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
निdown, in; (as preverb)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
वेष्टयामिI wrap/enclose
वेष्टयामि:
क्रिया (कर्तृ=अहम्)
TypeVerb
Root√वेष्ट् (वेष्टने)
इदम्this
इदम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एनम्him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद्/एनद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘enam’ enclitic)
अधराञ्चम्downward-facing, lower
अधराञ्चम्:
कर्म (एनम् इति कर्मणः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअधर + अञ्च् (प्रातिपदिक; ‘turned downward’)
पादयामिI cause (him) to go/step; I drive/lead
पादयामि:
क्रिया (कर्तृ=अहम्)
TypeVerb
Root√पद्/पादय् (प्रेरणे/गमने; causative sense ‘to cause to go/step’)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)
Devata: Brahmanic coercive power; the target’s seized faculties (varcas/tejas/prāṇa/āyus) as operative ‘devatā-like’ forces
Chandas: Prose-like Atharvanic formula (meter uncertain from excerpt)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From grasping seizure to decisive subjugation.","listener_experience":"Forceful domination; sense of tightening control and final push downward.","intensity":9}