Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 18

Sukta 3

सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा । त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुस्तस्य देवस्य । क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्

saptá yuñjanti rátham ékacakram éko áśvo vahati saptánāmā | trinā́bhi cakrám ájaram anárvaṃ yátrémā víśvā bhúvanā́dhi tasthús tásya devásya | kruddhásyaitád ā́go yá eváṃ vidvā́ṃsaṃ brāhmaṇáṃ jinā́ti | úd vepaya rohita prá kṣiṇīhi brahmajyásya práti muñca pā́śān ||

Seven yoke the one-wheeled car; one Horse bears it, of seven names. The wheel, three-naved, unaging, never slack, whereon these all the worlds are set and stand—of that God. This is the offence against the wrathful One: whoso thus a knowing Brahman wrongs. Up, make him tremble, O Rohita; waste him away: upon the Brahman-hurter loose back the nooses.

सप्तseven
सप्त:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeNumeral/Adjective
Rootसप्तन्
युञ्जन्तिthey yoke / harness
युञ्जन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (युजँ)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ
एकचक्रम्single-wheeled
एकचक्रम्:
विशेषण (कर्मपदस्य)
TypeAdjective
Rootएक-चक्र (समास)
एकःone
एकः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeNumeral/Adjective
Rootएक
अश्वःhorse
अश्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्व
वहतिcarries / draws
वहति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (वहँ)
सप्तनामाःhaving seven names
सप्तनामाः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसप्त-नामन् (समास) / नामन्
त्रिनाभिthree-naved
त्रिनाभि:
विशेषण (कर्मपदस्य)
TypeAdjective
Rootत्रि-नाभि (समास) / नाभि
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म (वहति/युञ्जन्ति इत्यर्थसम्बन्धः)
TypeNoun
Rootचक्र
अजरम्unaging
अजरम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-जर (नञ्-समास) / जर
अनर्वम्unfailing / not slack
अनर्वम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-नर्व (नञ्-समास) / नर्व
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (देश/स्थान)
TypeIndeclinable
Rootयत्र
इमाःthese
इमाः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम्
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व
भुवनानिworlds / beings
भुवनानि:
कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभुवन
अधिupon / over
अधि:
अधिकरण (उपरि/अधिष्ठाने)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि
तस्थुःhave stood / are established
तस्थुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (ष्ठा)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद्
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव
क्रुद्धस्यof the enraged
क्रुद्धस्य:
सम्बन्ध/विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Rootक्रुध् → क्रुद्ध (क्त) / क्रुद्ध
एतत्this
एतत्:
कर्तृ (नामपदस्य)
TypePronoun
Rootएतद्
आगःsin / offense
आगः:
कर्तृ/विधेय (अस्ति-लोपे)
TypeNoun
Rootआगस्
यःwho
यः:
कर्तृ (जिनाति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद्
एवम्thus
एवम्:
प्रकार (रीति)
TypeIndeclinable
Rootएवम्
विद्वांसम्a knowing one / learned
विद्वांसम्:
कर्म
TypeAdjective (present participial stem used as noun)
Rootविद् → विद्वस् (प्रातिपदिक) / विद्वांस्
ब्राह्मणम्Brahmin
ब्राह्मणम्:
कर्म (विद्वांसम् इत्यस्य विशेष्यः)
TypeNoun
Rootब्राह्मण
जिनातिharms / overpowers
जिनाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootजि (जि॒) / जि- (to overpower, injure) অথবা ‘जि’ (to conquer)
उद्up, forth
उद्:
उपसर्ग
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउद्
वेपयmake (him) tremble
वेपय:
क्रिया
TypeVerb
Rootविप्/वेप् (वेपँ) → वेपय (णिच्)
रोहितO Rohita
रोहित:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootरोहित (प्रातिपदिक; देव/अश्व/सूर्य-रूप नाम)
प्रforth, forward
प्र:
उपसर्ग
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र
क्षिणीहिdestroy / diminish
क्षिणीहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (क्षि॒) / क्षी (क्षीणोति) — वैदिक रूप
ब्रह्मज्यस्यof the Brahman-slayer / one who harms sacred power
ब्रह्मज्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्म-ज्य (समास) / ज्य
प्रतिagainst / back
प्रति:
उपसर्ग/दिशा
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootप्रति
मुञ्चrelease / loosen
मुञ्च:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुच् (मुचँ)
पाशान्nooses / bonds
पाशान्:
कर्म
TypeNoun
Rootपाश

Rishi: Rohita/Āditya hymn tradition (anukramaṇī-dependent).

Devata: Rohita / Solar Time-Wheel

Chandas: Mixed; Triṣṭubh-like with refrain.

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"Awe (cosmic wheel) → moral indictment (āgaḥ) → punitive release (trembling/wasting/noose-reversal).","listener_experience":"Sense of vast authority; fear for wrongdoing; protection for the threatened Brahmin.","intensity":9}