Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 3

बृहदेनमनु वस्ते पुरस्ताद् रथंतरं प्रति गृह्णाति पश्चात्। ज्योतिर्वसाने सदमप्रमादं तस्य देवस्य। क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्

bṛhádénam ánu vaste purástād rathantarám práti gṛhṇāti paścā́t | jyótir vásānaḥ sádám apramā́daṃ tásya devásya | kruddhásyaitád ā́go yá eváṃ vidvā́ṃsaṃ brāhmaṇáṃ jinā́ti | úd vepaya rohita prá kṣiṇīhi brahmajyásya práti muñca pāśā́n

With Bṛhat he invests him; in front, Rathantara he takes to meet him from behind. Clothed in light, ever vigilant, (is) that god’s power. This is the offence against that god when wrathful—whoso thus overmasters a knowing Brahmin. Up, make him tremble, O Rohita; waste him away: against the brahma-slayer loose forth the nooses.

बृहत्great, lofty
बृहत्:
विशेषण (कर्म/अधिकरण-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक; √बृह् ‘वर्धने’ से)
एनम्him/it (this one)
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter, along
अनु:
उपपद-सम्बन्ध (अनुगमन/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअनु
वस्तेclothes, covers
वस्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वस् (आच्छादने/वसने)
पुरस्तात्in front, from the east/front
पुरस्तात्:
अधिकरण (देश)
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात्
रथन्तरम्the Rathantara (Sāman)
रथन्तरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथन्तर (प्रातिपदिक; सामविशेषः)
प्रतिtowards
प्रति:
उपपद-सम्बन्ध (प्रत्यभिमुखता)
TypeIndeclinable
Rootप्रति
गृह्णातिtakes, grasps
गृह्णाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√ग्रह् (ग्रहणे)
पश्चात्behind, afterwards
पश्चात्:
अधिकरण (देश/काल)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
वसानःwearing, clothed
वसानः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Root√वस् (आच्छादने) + शानच् (वसान)
सदम्always
सदम्:
अधिकरण (काल—‘सदा’)
TypeIndeclinable
Rootसदम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
अप्रमादम्vigilance, non-negligence
अप्रमादम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअप्रमाद (प्रातिपदिक; a- + प्रमाद)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
क्रुद्धस्यof the angry (one)
क्रुद्धस्य:
विशेषण (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Root√क्रुध् (कोपे) + क्त (क्रुद्ध)
एतत्this
एतत्:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आगःsin, offence
आगः:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootआगस् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootएवम्
विद्वान्knowing, learned
विद्वान्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Root√विद् (ज्ञाने) + वस्/वत् (विद्वस्)
ब्राह्मणम्a Brahmin
ब्राह्मणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
जिनातिovercomes, injures/defeats
जिनाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि (जय/जये)
उत्up, forth
उत्:
क्रियाविशेषण (उद्गमन/उत्कर्ष)
TypeIndeclinable
Rootउत्
वेपयmake (him) tremble
वेपय:
क्रिया
TypeVerb
Root√विप्/√वेप् (कम्पने) → caus. वेपय
रोहितO Rohita
रोहित:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootरोहित (प्रातिपदिक; देवता/अश्व/सूर्य-रूप)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र
क्षिणीहिdestroy, diminish
क्षिणीहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षि (क्षये/हिंसायाम्)
ब्रह्मज्यस्यof the Brahmin-slayer / of brahma-murder
ब्रह्मज्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मज्य (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + √ज्या/जि? ‘हानि/वध’—‘ब्राह्मण-हिंसा/हत्या’)
प्रतिagainst, back
प्रति:
उपपद-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootप्रति
मुञ्चrelease, let loose
मुञ्च:
क्रिया
TypeVerb
Root√मुच् (मोचने)
पाशान्nooses, bonds
पाशान्:
कर्म
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)

Rishi: Traditionally Atharvanic/Angirasa milieu (hymn to Rohita/solar power; precise r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition).

Devata: Rohita (solar ‘Red One’), with functional overlap with Varuṇic ‘noose’ power and Sāman potency (Bṛhat/Rathantara).

Chandas: Mixed/prose-like triṣṭubh-jagatī tendencies with refrain; Atharvanic cadence (edition-dependent).

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From solemn empowerment to explicit threat and punitive release of bonds.","listener_experience":"Deterrent fear for wrongdoers; reassurance for the protected Brahmin.","intensity":8}