Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 3

यत् ते चन्द्रं कश्यप रोचनावद् यत् संहितं पुष्कलं चित्रभानु। यस्मिन्त्सूर्या आर्पिताः सप्त साकं तस्य देवस्य । क्रुद्धस्यैतदागो य एवं विद्वांसं ब्राह्मणं जिनाति । उद् वेपय रोहित प्र क्षिणीहि ब्रह्मज्यस्य प्रति मुञ्च पाशान्

yát te candráṃ kaśyapa rocanā́vat yát sáṃhitaṃ púṣkalaṃ citrábhānu | yásmin sū́ryā ā́rpitāḥ saptá sā́kaṃ tásya devásya | kruddhásyaitád ā́go yá eváṃ vidvā́ṃsaṃ brāhmaṇáṃ jinā́ti | úd vepaya rohita prá kṣiṇīhi brahmajyásya práti muñca pā́śān

That moon of thine, O Kaśyapa, radiant; that well-compacted, abundant, bright-flamed (orb), wherein the seven suns are set together—of that God. This is the offence against that wrathful God, whoso thus wrongs a knowing Brahmin. Make him quake, O Rohita; waste him away; against the Brahmin-hurter loose back the nooses.

यत्which/that (what)
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (यद्-तद् सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चन्द्रम्moon; the shining one
चन्द्रम्:
कर्म (यत्…चन्द्रम्)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
कश्यपO Kaśyapa
कश्यप:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootकश्यप (प्रातिपदिक)
रोचनावत्luminous, having radiance
रोचनावत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootरोचनावत् (प्रातिपदिक; रोचन + वत्)
यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
संहितम्put together, compact, joined
संहितम्:
विशेषण
TypeAdjective (PPP)
Rootसम्-धा (√धा) → संहित (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकर्मणि/कृत)
पुष्कलम्abundant, full
पुष्कलम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपुष्कल (प्रातिपदिक)
चित्रभानुO bright-rayed one
चित्रभानु:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootचित्रभानु (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूर्याःsuns
सूर्याः:
कर्तृ (आर्पिताः इति)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
आर्पिताःset/placed/fastened
आर्पिताः:
कर्तृ-सम्बन्ध (सूर्याः…आर्पिताः)
TypeParticiple (PPP)
Rootआ-√ऋ (अर्प्/ऋ) → आर्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकर्मणि)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (सूर्याः)
TypeNumeral
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
साकम्together
साकम्:
सह (सहभाव)
TypeIndeclinable
Rootसाकम् (अव्यय)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
क्रुद्धस्यof the angry one
क्रुद्धस्य:
सम्बन्ध/विशेषण
TypeAdjective (PPP)
Rootक्रुध् (√क्रुध्) → क्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
एतत्this
एतत्:
कर्म/विषय
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आगःsin, offense
आगः:
कर्म/विषय
TypeNoun
Rootआगस् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (जिनाति इति)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवम्thus, in this way
एवम्:
प्रकार (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
विद्वांसम्a knowing one, learned
विद्वांसम्:
कर्म (जिनाति)
TypeNoun/Adjective (present active participle used substantively)
Rootविद्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद्)
ब्राह्मणम्a Brahmin
ब्राह्मणम्:
कर्म (विद्वांसम् इति विशेष्यः)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
जिनातिovercomes, harms, defeats
जिनाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि (जि/जय)
उत्up, forth
उत्:
क्रियाविशेषण (वेपय इति)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
वेपयmake (him) tremble
वेपय:
क्रिया
TypeVerb (imperative causative)
Root√विप्/√वेप् (कम्पने) → वेपय (णिच्)
रोहितO Rohita
रोहित:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootरोहित (प्रातिपदिक)
प्रforth, fully
प्र:
क्रियाविशेषण (क्षिणीहि इति)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
क्षिणीहिdestroy, waste away
क्षिणीहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षि (क्षये) / √क्षी (क्षये) → क्षिणीहि
ब्रह्मज्यस्यof the Brahman-slayer / of one who injures sacred power
ब्रह्मज्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मज्य (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + ज्या/ज्य)
प्रतिagainst, in return, toward
प्रति:
प्रत्यभिमुख्य/लक्ष्य (मुञ्च)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
मुञ्चrelease, let loose
मुञ्च:
क्रिया
TypeVerb
Root√मुच् (मोचने)
पाशान्nooses, bonds
पाशान्:
कर्म (मुञ्च)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)

Rishi: Kaśyapa is addressed; seer attribution requires anukramaṇī confirmation.

Devata: Kaśyapa-associated luminary/cosmic regulator; Rohita addressed as punitive agent.

Chandas: To be confirmed by scan.

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Celestial wonder → stern moral prosecution.","listener_experience":"Awe at cosmic integration, then a feeling of inexorable correction.","intensity":7}