Atharva Veda 13.2.38: Kanda 13, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 38

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

स॒ह॒स्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न् याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑

Recitation with translationAtharva Veda 13.2.38

IAST Transliteration

sahasrā́hṇyaṃ ví-yatáu asyá pakṣáu háreḥ haṃsásya pátataḥ svargám | sá devā́n sárvān ánu asyópa-dádya saṃ-páśyan yāti bhúvanāni víśvā

English Translation (Griffith/Whitney)

A thousand-day-long are his two wings in the wide expanse, of the tawny Haṃsa flying unto heaven. He, drawing near in due course to all the Gods, goes on, beholding, through all the worlds.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सहस्राह्ण्यम्: (to) the thousand-day(-reaching) / lasting a thousand days
• सहस्राह्ण्यम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सहस्राह्ण्य (प्रातिपदिक; सहस्र + अहन्/अह्न ‘दिन’)

• वियतौ: spread out, extended (two)
• वियतौ: Kartā
• Type: Adjective
• Root: वि-यत (प्रातिपदिक; ‘विस्तीर्ण/प्रसारित’)

• अस्य: of this / his
• अस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पक्षौ: two wings
• पक्षौ: Kartā
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)

• हरेः: of Hari
• हरेः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• हंसस्य: of the swan
• हंसस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: हंस (प्रातिपदिक)

• पततः: of the flying (one)
• पततः: Sambandha (Genitive)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: पत् (धातु) → पतत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• स्वर्गम्: to heaven
• स्वर्गम्: Karma (गत्यर्थक-क्रियायाः लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• अनु: after, along, in sequence
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय)

• रस्यु: may he taste/partake (followingly)
• रस्यु: Kriyā
• Type: Verb
• Root: रस् (धातु) → रस्यु (विधिलिङ्/आज्ञार्थे; वैदिक रूप)

• उपदद्य: having given/handed over, having offered
• उपदद्य: Kriyā (पूर्वकर्म)
• Type: Gerund
• Root: उप-दा (धातु) → उपदद् (ल्यप्/त्वा-प्रत्यय; वैदिक रूप)

• संपश्यन्: seeing, beholding
• संपश्यन्: Kartā (सह-विशेषण)
• Type: Participle
• Root: सम्-पश् (धातु) → संपश्यत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• याति: goes
• याति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• भुवनानि: worlds, realms
• भुवनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all, entire
• विश्वा: Karma
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa milieu (Anukramaṇī varies)

Devata: Haṃsa/Sūrya (solar bird), with implicit ‘all gods’

Chandas: Triṣṭubh-like (mixed)

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta